Subscribe: Parbangon
http://ansi-neovaldez.blogspot.com/feeds/posts/default
Added By: Feedage Forager Feedage Grade B rated
Language: Dutch
Tags:
adda  dagiti  daytoy  idi  iti  kadagiti  kas  ken  ket  laeng  man  maysa  met  nga  ngem  pay  saan  wenno 
Rate this Feed
Rate this feedRate this feedRate this feedRate this feedRate this feed
Rate this feed 1 starRate this feed 2 starRate this feed 3 starRate this feed 4 starRate this feed 5 star

Comments (0)

Feed Details and Statistics Feed Statistics
Preview: Parbangon

Parbangon





Updated: 2018-03-07T15:36:42.361-08:00

 



ANIA TI NAMNAMAENTAYO ITI ADMINISTRASION NI DUTERTE?

2016-06-04T00:42:06.894-07:00

NALPASEN ti dangadang ket iti panagpukawen ti asuk, timpuar a sitatakder ti natured ken kalalakian kadagiti kandidato nga awan sabali no di ni Mayor Rodrigo “Digong” Duterte ti Siudad ti Davao, kaunaan a taga-Mindanao nga agturay iti Malakanyang.Iti laksid dagiti adu nga isyu nga imbatoda kenkuana, ti kinalaingna nga agrasaw ta nagsawanna pay iti dakes uray ni Pope Francis, ti panagpatpatayna iti napalabas, ti panangyangawna maipapan iti panagrames, ken ti panangilemmengna kano iti pudno a kinabaknangna a kas iti ibagbaga ni Senador Antonio Trillanes, saan ketdi a nagmawmaw ti kinalatakna kadagiti botante agingga iti aldaw ti eleksion. Iti kaudian a surbey nga inruar ti Pulse Asia sakbay ti Mayo 9, nakagun-od ni Duterte iti 33% idinto a 22% laeng ni Mar Roxas ken 21% ni Grace Poe. Ket nangatngato pay ti gradona iti rating ngem iti nagun-odna a botos a mapan a 36.7% idi masursurat daytoy.Awan pay uppat nga oras kalpasan a naigibus ti panagbilang idi Mayo 9, kas kalawagen ti init iti agmatuon ti panangabak ni Duterte ta adayon ti nangitarayanna kadagiti kalabanna. Maysa nga aldaw kalpasan ti eleksion, nabataden ti balligina apaman a mabilang ti 93% kadagiti election returns babaen ti Quick Count nga isaysayangkat ti Parish Pastoral Council for Responsible Voting (PPCRV) ken babaen ti) transparency server ti Commission on Elections (Comelec).Prangka ken sabali tit abas ti dila ni Duterte, pagsawanna iti dakes dagiti kagurana ken awan sawsawirna a mangibaga a pumatay no kasapulan (kas koma kadagiti drug pusher a kunana a kasursuronna unay) ta dayta ngarud ti kayat a mangngeg dagiti tattao. Nadaras a solusion ti ikarkarina a mangrisut kadagiti parikut ti pagilian. Kas koma iti inkarina a paksiatenna ti kriminalidad iti uneg ti innem a bulan laeng. Insingasingna pay a mangbangon ti gobiernona iti ad-adu a puneraria, saan ketdi a pagbaludan, tapno adda mangidulin a naurnos kadagiti mapapatay a drug pusher iti panagturayna.No magasangan dagiti dadduma iti ibagbagana, awan bibiangna ta para laeng met iti lapayag dagiti agbotos kenkuana dagitoy. Ngem no napasneken ti patangan, ikambionanto met laeng nga angaw dagidiay wenno normal laeng a kasta ti panagsao dagiti lallaki a natured a kas kenkuana.Naawagan daytoy iti “The Punisher” ken “Duterte Harry,” ken madildillaw gapu iti panangipalubosna nga agari dagiti vigilante iti lugarna a nangpapatay iti ginasut a kriminal. Ngem ibagianna ketdi ti karkarna a klase dagiti politiko nga aramidenna ti ania man nga agtaud iti dilana. Ngem gapu met laeng iti karkarna nga estilo ti lideratona a kas ama ti dakkel a siudad, napagbalinna ti Davao a kas maysa kadagiti kababaknangan a siudad iti pagilian ken naibilang pay daytoy a 5th Safest City iti lubong.Napabutngan dagiti kalaban ni Duterte iti panangibagana a waswasenna ti Kongreso ken mangipatakder iti maysa a rebolusionario a gobierno. Idi mapikarna ti rikna ti Estados Unidos ken Australia gapu iti angawna iti panagrames, kinunana ketdi a di rumbeng a bumibiang dagitoy iti pagiliantayo. Ngem kas met laeng kadagiti dadduma nga imbagbagana, saan a nalawag no agang-angaw wenno napasnek ketdi kadagiti imbalikasna.Ngem nakappapati man wenno saan, angaw man wenno serioso, makadanon latta ti ania man nga ipug-awna kadagiti parupa dagiti diario, paulo dagiti damdamag iti telebision ken pagpiestaan a pagpapatangan iti social media. A nakatulong ngarud unay iti panagkampaniana.Kasla ngarud igaggagara ni Duterte ti narusanger a garaw ken ti panagsaona nga awan ti ilemlemmengna a rikna wenno kapanunotan tapno iti kasta maidekketna ti bagbagina kadagiti ordinario nga umili. Kasla reinkarnasion ni Erap Estrada iti sabali a pannakaiparangna. Ken uray ania ti rummuar iti ngiwatna, wenno uray pay dagiti pamadpadakesda kenkuana, suroten latta met dagiti suporterna. Ket isuda payen, wenno dagit diehard wenno hardcore kadagitoy, ti mangirason kenkuana.Ken nalaing ketdi dagiti operator-na a buklen ti mano ribu dita a netizen (wenno troll) nga agaramid kadagiti meme a mangpalatak kenkuana ken mangidadanes kadagiti kalabanna, wenno agaramid kadagiti inu[...]



ADDA KADI PAY "SOLID NORTH"?

2015-11-26T17:20:37.740-08:00

MANGNAMNAMA ni Senador Ferdinand “Bongbong” Marcos, Jr. a maipasngay manen ti “Solid North” ket maaramatna daytoy iti panangabakna a Bise-Presidente iti eleksion iti umay a 2016.Adda dagiti nagdir-i, kas kadagiti padana nga Ilokano ken mangid-idolo iti daydi amana a ni Ferdinand Edralin Marcos. Ngem adda met dagiti ngimmato ti kidayda (dagiti nagduadua) ken nagmalanga (dagiti awan ti ammoda iti daytoy).Ti Solid North bloc ti masasao nga organisado ken agkaykaysa a grupo dagiti botante nga aggapu kadagiti rehion dagiti Ilokano (Amianan a Luzon) a mangibotos ti mapagtutulaganda a kandidato nga itandudo, kas pagarigan no kailianda wenno padada nga Ilokano ken uray pay dagiti kaaliadoda. Ngem maysa laengen daytoy a naikupin a termino iti pakasaritaan ti eleksion iti pagilian.Awan dumana daytoy iti religious bloc a patpaturayen dagiti kameng ti Iglesia ni Cristo iti tunggal eleksion. Gapu ta adda panagkaykaysa dagiti botante, nalakan a mapugtuan no mano a botos ti maipaayda iti paboranda a kandidato. Nabileg daytoy a pangabakan ti kandidato, aglalo no nadekket ti risiris wenno no adu dagiti agbabalubal. Ken nabileg met daytoy a pammutbuteng kadagiti kalaban.Dagiti laeng rehion a paggapuan dagiti Ilokano ti naaddaan iti kastoy a voting bloc, partikular ti Rehion Uno (Ilokos), Dos (Tanap ti Cagayan) ken ti Cordillera Autonomous Region (CAR); karamanen ditoy dagiti paset ti pagilian nga adu dagiti agindeg na Ilokano a kas ti Kamanilaan (National Capital Region) ken sumagmamano a paset ti Mindanao.Awan met ti duma dagiti Ilokano kadagiti sabali pay a rehional a grupo ti pagilian, a kas kadagiti Bikolano ken Ilonggo, nga ibotosda dagiti kapadada iti puli. Ngem naisabsabali dagiti Ilokano ta iti naminsan, napabilegda ti panagkaykaysada nga agbotos, saan laeng a gapu ta paset ti kulturada ti nadekket a panagkakadua uray dagiti di agkakabagian ken agkakaarruba, no di pay ket gapu iti kaadda ti karismatiko a liderda a surotenda. Isu daytoy ni Ferdinand Edralin Marcos, ti kapautanen a nagbalin a Presidente ti pagilian.BaluarteNarigat a mangabak ti maysa a kandidato iti nasional a posision no awan ti makunkuna a baluarte, wenno lugar a solido a pangalaanna iti dakkel a botos. Ammo dayta ni FM isu nga apaman a nakitana ti potensial ti panagkaykaysa dagiti kakailianna, ad-addan a pinabilegna daytoy. Sipud ngarud iti rugi ti karerana iti politika agingga iti maudi nga eleksion a nakairamananna idi 1986, ti Solid North ti kasla nagbalinen nga anting-antingna a nangpabileg iti kapetna iti puesto.Ngem sakbay ken ni FM, ginanar met ni Presidente Elpidio Quirino, taga-Caoayan, Ilocos Sur, ti solido a botos dagiti Ilokano. Ken uray pay inatiw ni Ramon Magsaysay (maysa met nga Ilokano a taga-Zambales) iti eleksion idi 1953, naipakita latta ti panagkaykaysa dagiti Ilokano, partikular iti Rehion Uno, ti panangilayusda iti botos a para ken ni Quirino.Ken uray iti Kongreso kadagidi a panawen sakbay ti Martial Law, addan makunkuna a northern bloc, wenno panagtutunos dagiti lehislador a taga-Amianan a para kadagiti isyu iti politika. Nagtultuloy daytoy a panagkakaduada agingga iti pannakaibotos ni FM iti Senado, ti panagkandidatona a Presidente ken pannakailayonna.Iti panagbalin a diktador ni FM kalpasan ti deklarasion ti Martial Law idi 1972, dinan kinasapulan ti Solid North. Tengngelna met ngaminen ti sibubukel a pagilian para kadagiti amin a panggepna a politikal. Ad-adda a nakongkreto ti bilegna iti politika idi mawara dagiti dadakkel a partido a kas iti Nacionalista Party (NP) ken Liberal Party, ken buklenna ti bukodna a partido a Kilusang Bagong Lipunan (KBL).Ti pannakapatapuak ni Marcos idi 1986 ti nangrugianen ti pannakapukaw ti konsepto ti Solid North. Saanen a narikna ti panagkaykaysa dagiti botante iti Amianan a Luzon kadagiti simmaruno nga eleksion.Napukawen ti PanagkaykaysaSaanen a napagkaykaysa dagiti Ilokano ti bilegda nga agbotos idi eleksion ti 1992, a mabalin a gapu met iti kaadu dagiti agbabalubal. Saan a solido dagiti Ilokano uray pay kandidato a Presidente ni Imelda Marcos, ti balo ni FM. Kaduana[...]



APAY A NALATAK LA UNAY TI ALDUB?

2015-10-06T04:14:55.519-07:00

KARKARNA ti kawaya ti trapiko kadagiti kangrunaan a kalsada iti Metro Manila aglalo iti pangngaldaw ken iti Sabado. Kadagiti ngamin pagtaengan, nakamulagat amin dagiti bumalay iti telebisionda. Uray kadagiti tiendaan wenno panganan, kasla maisardeng amin a garaw ti komersio ta ti laeng telebision ti nakaiturongan ti mulagat dagiti aglaklako ken aggatgatang. Kasla agbuybuyada iti napateg a laban ni Manny Pacquiao idiay Las Vegas. Ngem imbes a riaw ken pananguyaw, dagiti ketdi ellek, garikgik ken naragsak a kankantiaw, lallaki man wenno babbai, ubbing wenno nataengan, ti mangngeg iti panangbuyada iti aglatlatak ita a pabuya iti telebision iti oras ti pangngaldaw.Maigapu amin dagitoy iti kalyeserye a pagbidbidaan ti Aldub, wenno ti naglaok a nagan da Alden Richards ken Yaya Dub (Maine Mendoza) a bida ditoy. Mabuya ti kalyeserye a kas paset ti “All for Juan, Juan for All” a segment ti Eat Bulaga iti GMA 7. Kadua da Alden ken Yaya Dub dagiti mainstay a komediante a da Wally Bayola nga agak-akem a Lola Nidora, Jose Manalo ken Paolo Ballesteros.Adayon a nalatlatak dagiti agpareha nga AlDub ngem ni Pacquiao idi panawen a kampeon daytoy. Ken no karera koma, nawatiwaten ti nangitarayan ti AlDub kadagiti agkakalatak ita a loveteam iti showbiz.Idi laeng Hulio a simrek ti karakter ni Yaya Dub iti kalyeserye a kas maysa a suplada a private nurse ken personal assistant ni Lola Nidora. Saan nga agsasao no di ket pasurotanna laeng dagiti kanta a kas iti ar-aramidenna iti naglatak a Dubsmash-na iti YouTube. Ngem naglatak daytoy kalpasan ti eksena a nakitana iti TV screen ni Alden, co-host iti “That’s My Bae” segment, a maysa gayam kadagiti crush-na iti showbiz. Dita a nangrugi iti suronsuron agingga a napa-kilig-na dagiti agbuybuya. Ditoy metten a nayaramidan iti istoria wenno kasla love story dagiti dua, nga agkita wenno “aginnaremda” laeng babaen ti split screen iti telebision. Adda iti Broadway Centrum Studio ni Alden idinto nga adda iti kalsada ni Yaya Dub.Aksidente Laeng ti Rugi ti AminNamitlon a nagkita iti personal dagitoy, umuna, iti contest a Bulaga Pa More! wildcard round a nakapasamakan ti panagkitada iti backstage, ngem nabangenan ti playwud ti gundaway koma a makapaginnassidegda. Maikadua, ti panagsarakda iti parking lot a kas agpada a biktima iti panagkidnap nga insayangkat ni Dhurriz (nga apo ni Lola Nidora, nga inakeman met laeng ni Wally), ken maikatlo, ti umuna ken apagbiit a panag-date-da iti studio.Aksidente amin ti napasamak, kas kuna ti resident director ti Eat Bulaga a ni Mike Tuviera, ta awan met kano ti plano nga agkapareha dagiti dua iti telebision. Ginundawayanda laeng iti nakitada a “kilig” wenno “chemistry” iti nagbaetan dagiti dua, a mangguyugoy iti interes dagiti agbubuya a mangsurnad iti sumaruno a mapasamak.Nagballigi ti instant loveteam da Alden ken Yaya Dub, saan laeng nga iti telebision (timmayok ti reyting ti Eat Bulaga), no di pay ket iti social media. Nagtultuloy a nag-trending ti segment ti AlDub iti Twitter, a nangdadael amin a rekord iti social media. Immabot iti 12.1-milion ti naurnong a tweet iti hashtag nga AlDubMostAwaitedDate, iti uneg laeng ti 24 nga oras idi Septiembre 19. Maipapan daytoy iti umuna a gundaway a nag-date dagiti dua. Inatiw daytoy ti dati a bukodda met laeng a rekord a nasurok a 6-milion a tweets babaen ti hashtag nga AlDubtheAbduction, wenno ti eksena a nakidnap dagiti agpareha a naipabuya idi Septiembre 12.Ken saan laeng nga iti Twitter a timmayok ti AlDub, uray pay kadagiti public online sources, a kas kadagiti maiposte iti Facebook, kadagiti blog ken forum, ken kadagiti online news articles. Iti naminsan, nagbalin pay a banner story ti Philippine Daily Inquirer ti AlDub, ken nagbalin a topiko iti kolum ni Randy David iti isu met laeng diario. Nakatulong pay ti panaglatak ti pannakadakdakamat ti naganda kadagiti tweet, Instagram ken FB post dagiti dadduma nga artista ken nalalatak a personalidad, karamanen dagiti politiko. Ngem immun-unan nga imbaga ni Senador Tito Sotto, a maysa kadagiti main hos[...]



BUIS, BUISIT?

2015-10-05T06:12:25.961-07:00

BUIS kunam?BUMARA la ketdi ti piditpidit ti dadduma no mapagpapatangan daytoy nangruna no maipapan iti income tax (wenno buis para iti natgedan). Makapuling a kitaen dagiti tax deduction iti ‘pay slip,’ kunada man. Wenno makapadagsen iti rikna ta awan met maar-aamidan piman.Ket segun iti report a rimmuar itay nabiit, agsobsobra ti buis a baybayadan dagiti adda iti middle class.Makuna a “middle class” ti grupo nga adda iti nagbaetan ti lower (wenno working) class ken upper class, a pakaibilangan dagiti propesional ken dagiti adda negosioda agraman pamiliada. No agbataytayo iti kaudian a report ti National Statistical Coordination Board (NSCB), mairaman kadagiti middle class dagiti mangmangged nga agaw-awat iti manipud iti P328,000 (wenno mapan a P27,000 iti tunggal bulan) agingga iti P4 million a tinawen a sueldo.Nangpakaro pay iti isyu iti buis ia naiballaet a nabara a patangan wenno kaso iti panangibolsa dagiti kameng ti Kongreso ken kakumplotda a nangangato nga opisial ti gobierno kadagiti PDAF-da nga aggapu iti buis dagiti umili.Dakkel ngarud ti mapaspastrek ti gobierno manipud kadagiti middle class. Ngem saan laeng met a dagiti propesional ti maapektaran, ta uray dagiti nababbaba ti sueldoda (malaksid dagiti minimum wage earner ta mailisida iti income tax kas sagudayen iti linteg), pakadagsenan unay ti riknada ti maleklekkab a pangbayadda iti buis idinto a nakabasbassit la ngaruden ti mayaw-awidda a matgedan. Segun iti Bureau of Internal Revenue (BIR), agtaud kadagiti agsusueldo a mangmangged ti 82% ti kadagupan ti nasingir manipud iti individual income taxes nga umabot iti P246-bilion idi napan a tawen. Kaaduanna ditoy ti automatiko a maikissay kadagiti propesional nga agsusueldo iti manipud P150,000 agingga iti P800,000 iti uneg ti makatawen.Awan latta met ti pagdur-asan ti pagilianNgem pappapananna dagita a buis? Apay nga agsagsagaba latta met dagiti marigrigat iti kaawan wenno kinakurang ti serbisio ti gobierno kadakuada, wenno apay a kadaanan latta ti sistema ti transportasion, ken apay nga adu kadagiti kalsadatayo ti di met mamanmantener a nasayaat?Makaunget ti adu a netizen kadagiti kakastoy a patangan iti buis (asino met ti saan?), nangruna iti kinaregregget ti BIR nga agiwayat kadagiti pamuspusan tapno makasingir iti dakkel a buis a para iti administrasion ni Presidente Noynoy Aquino, ngem awan latta met ti pagdurdur-asan ti pagilian. Kanigid-kanawan met latta ti korupsion iti gobierno a pakapukpukawan ti pondo nga aggapu iti buis.  Segun iti panagadal ni Romulo Virola, dati a secretary general ti NSCB, nasurok a 74.7% iti populasiontayo wenno 14-milion a pamilia ti mangbukel iti lower class, idinto nga awan pay maysa a porsiento (0.1%) wenno 21,200 a pamilia ti adda iti upper class. ’Tay natedda a 25.2% wenno 4.7-milion a pamilia, isu dagitoy ti aggapu iti middle class.Ngem ti rigatna, kadagiti adda iti middle class nga agsusueldo iti agingga iti P500,000 iti tinawen (wenno mapan a P41,670 iti tunggal bulan), kapada met gayam ti baybayadanda a tax rate wenno porsiento ti buis iti baybayadam met dagiti chief executive officer (CEO) wenno direktor dagiti multinational company, karamanen dagiti nababaknang a tattao iti pagilian ken dagiti artista ken nalatak a celebrity nga agaw-awat iti agingga iti P12-milion iti tunggal bulan.Apay a kasta? Iti ngamin agdama a paglintegan, manipud iti 5% agingga iti 32% ti tax rate a bayadan dagiti mangmangged depende iti sueldoda. Kadagiti ngarud agaw-awat iti sueldo iti agingga iti P500,000, masingir dagitoy iti kangatuan a tax rate a 32%, nga isu met ti tax rate dagiti nangatngato nga adayo iti sueldoda ngem isuda! Ken uray pay palubosan ti linteg ti basic personal exemption (para kadagiti minimum wage earner) ken adda pay P20,000 a deduction iti tunggal anak wenno dependent, saan met unay a marikna daytoy a pakalag-anan dagiti mangmangged ta dakkel latta ti malekkab iti sueldoda a kas pagbayadda iti buis.“Bracket creep”Ngem dayta gayam a paglintegan iti tax rate [...]



MAIPARITEN TI AGKEDDEL ITI UBING?

2014-09-20T06:08:19.830-07:00

KADAGITI adda Facebook-na wenno makabuybuya kadagiti bideo iti YouTube wenno dadduma pay a video-sharing sites, nabuyada met ngata ti makapungtot la unay nga ina a nanglipak iti anakna a lalaki iti uneg iti dyip gapu laeng iti napukaw a lapis. Kineddel, tinungpa ken dinisnog ti ina ti nakaasi nga ubing. Nagwaras ti nasao a bideo idi napan a tawen, a nakasuronan unay dagiti netizen. Namungayanan manen daytoy ti patangan iti child abuse wenno ti pannakaabuso dagiti ubbing babaen dagiti nataengan a kameng ti pamiliada.Gapu iti daytoy, binilin ti Department of Justice dagiti umili a no adda man masiputanda nga ubing a mansuen saan laeng dagiti nagannak kenkuana no di pay iti sabali a tao, ipulongda a dagus daytoy kadagiti polis wenno social worker iti lugarda. Kuna pay ni DOJ Secretary Laila de Lima a kasapulan a mapasayaat pay ti panangtaming ti gobierno kadagiti kakastoy a kaso ti panagabuso.Saan met a nagpaudi ni Senador Nancy Binay. Maysa kadagiti immuna a gakat nga indatagna apaman a makapagsapata a senador itay napan a tawen ti Anti-Corporal Punishment Act of 2013. Panggep daytoy a gakat a mangdusa ti asino man a mangabuso iti pisikal wenno mangpapabain kadagiti ubbing a kas wagas ti panagdisiplina.Iparitto ngarud ti linteg dagiti masansan nga ar-aramiden kadagiti ubbing a panangkeddel, pananglapigos, panangpungot, panangbugkaw iti pagtaengan, eskuela wenno dadduma pay a lugar. Maawagan dagitoy iti corporal punishment.Segun iti United Nations Committee on the Rights of the Child makuna a corporal punishment ti ania man a pannusa a mangiraman iti panagusar iti puersa a mangipalak-am iti ut-ot iti bagi, uray pay saan a nakaro ti epektona. Karaman pay ngarud ditoy ti panangdanog iti sadino a paset ti bagi ti ubing, agusar man iti ima wenno ania man a banag a kas iti tsinelas wenno bislak, panangkutog, panangulod, panangipalladaw, panangpilit nga agaramid iti pakasaktan ken pakadangranna, panangbaybay-a wenno di panangited iti kasapulanna nga agbiag, ken panangabuso babaen ti sao.Kinapudnoda, kasla naipaseten iti kultura ti pagilian ti panangdisiplinatayo kadagiti ubbing babaen ti sumagmamano kadagiti nailanad a pannusa. Ta no patientayo ti panagadal idi 2011 nga insayangkat ti Save the Children Philippines, maysa a non-government organization a tumultulong kadagiti naabuso nga ubing, mapan a 85% dagiti ubbing a Filipino ti makapadpadas kadagit kakastoy a klase ti pannusa iti pagtaenganda, idinto a 65% ti mangibagbaga a nadusada babaen ti panangtilpak.Nalaka a maisilpo ditoy ti Pulse Asia Perception Survey idi 2011 a mangibagbaga a dua iti tallo a nagannak a Filipino ti agipakpakat iti corporal punishment iti panangdisiplinada kadagiti annakda. Ket siam iti sangapulo kadagitoy a nagannak ti mangibagbaga a napadasanda kano met ti kasta a panangdisiplina kadagiti nagannak met kadakuada.Nupay kasta, saan laeng met a gapu iti panangdisiplina no apay a maab-abuso dagiti ubbing. Ta dakkkel met a porsiento dagiti situasion a mapagpupudotan laeng dagiti ubbing gapu iti nakaro a parikut wenno naserrek a situasion ti nagannak wenno gapu iti epekto ti bisio a kas iti arak, sugal wenno uray pay droga. Kadagitoy a klase ti nagannak ti kasla mangibilbilang kadagiti annakda a kas tao laeng iti balay wenno babaonen a mabalin latta nga aramidenda ti kayatda kadakuada.Ken saan laeng a ti balay ti pakapaspasamakan ti pannakaabuso wenno kinadangkok kadagiti ubbing. Maysa pay ditoy ti pagadalan.Segun iti report idi 2009 ti PLAN Philippines, organisasion nga agpapaay kadagiti ubbing, a lima iti sangapulo nga ubing iti manipud Grado 1 agingga iti 3, ken pito iti sangapulo iti Grado 4 agingga iti 6  ti makapadpadas iti kinadangkok iti eskuela. Ken saan laeng a dagiti padada nga ubbing wenno dagiti bully ti pakarikrikutanda no di pay kagudua kadagiti mangipapaay kadakuada iti kinadangkok ti aggapu kadagiti mangisursuro, segun dayta iti pagnagadal ti Child and Adolescent Psychiatrists of the Philippines, Inc. (CAPPI) idi 2006.Napalalo [...]



HAY, BASKETBOL!

2014-08-31T04:17:56.048-07:00

SAANEN a mapagduduaan ti kinaayat dagiti Filipino iti basketball. Uray sadino a disso iti pagilian arigna adda latta makita a naipatakder a basketball court; adda latta maysa wenno dua a kameng ti pamilia wenno gagayyemtayo a panatico iti daytoy nga ay-ayam.Isu a saanen a nakakaskasdaaw no adda latta iti parupa kadagiti diario ken sentro ti patangan ti ania man a mainaig iti ay-ayam a parnuay dagiti Amerikano. Agrikus dagiti patangan manipud iti collegiate league a kas iti NCAA ken UAAP,  ti mapanen iti 39-ti-tawenna a propesional a liga a Philippine Basketball Association (PBA) ken ti kalalatakan iti lubong a National Basketball Association (NBA).Maysa ngarud a dakkel a damag itay nabiit ti di pannakatuloy ti exhibition games nga inesponsoran ti PLDT Home iti nagbaetan koma dagiti player ti Gilas Pilipinas ken dagiti dimmayo nga NBA player. Agasem ti pannakadismaya dagiti adu fans, a nagbayad iti agingga iti P23,000, a napan iti Smart Araneta iti Quezon City tapno makitada laeng dagiti paboritoda nga umaayam. Kellaat latta met ngamin nga imbaga dagiti organizer a di matuloy ti exhibition match, ket ti impabuyada, maysa laengen a practice drill.Nagbalin pay ramen iti parupa dagiti diario, a pudno a makapikapik kadagiti agbasbasa iti panagbalin a head coach ni Manny Pacquiao iti KIA Motors, a baro a team iti PBA. Ken kayatna pay a papili a player para iti PBA draft itoy a tawen, wenno agbalin a rookie, malaksid pay nga isu ti mangtimon iti team-na. Ania ti ammona ti basketball? kunkunada man. Ngem kasta met ti ibagbagada idi agirekord kadagiti kantana wenno agbalin nga action star. Ania ti ammona iti panagkanta ken ti panagarte iti pelikula? salsaludsodenda. Agsabalin sa ti kinaayat ken ti kinasiglat.Dakkel met a damag ti panagbalin a grand slam champion ti San Mig Coffee iti naudi a championship iti PBA. Maysa ti Coffee Mixers kadagiti uppat pay laeng a team a naka-grand slam iti liga. Ket ad-adda manen a naglatak ni James Yap a nagbalin a Finals MVP; a malaksid iti kinasiglatna, ta namindua pay a nagbalin nga MVP iti liga, nalatak pay daytoy a kas dati nga asawa ni Kris Aquino.Ket sakbayna dayta, palalo ti ay-ayat ti panagpipinnusta ken panagpipinnikar dagiti Filipino iti kaudian a kampeonato iti NBA a nangabakan ti San Antonio Spurs, wenno nakaabakan ni LeBron James ken ti sibubukel a Miami Heat. Nadekket ti rikna dagiti Filipino iti naabak a Miami Heat gapu ta adda darana a Filipino ni Erik Spoelstra a coach-da.Ngem sakbay pay dayta, wenno idi Agosto itay napan a tawen, inluges ti Smart Gilas Pilipinas ti nadekket a karibalda a South Korea iti torneo a napasamak iti Manila tapno magun-odda ti puesto lumaban para iti FIBA Basketball World Cup iti Espania.Ket tapno maisigurado ti napintas a puestotayo iti torneo, inawis ti Gilas Pilipinas ni Andray Blatche, ti agtayag iti 6’10” a sentro ti Brooklyn Nets iti NBA, tapno agay-ayam para iti pagilian. Nangaramid a dagus ti Kongreso iti linteg para iti naturalization daytoy nga agbalin a Filipino.Wen, kasta ti kalatak ti basketball, a kas kalatak ti pinakbet kadatayo nga Ilokano, dagiti teledrama iti telebisyon kadagiti agtagibalay, ti in-inumentayo a San Miguel Beer a pagsasangwan no adda pasken, wenno ni Paquiao. Ta iti kaaduanna kadatayo, kasla pammigat a paseten iti inaldaw a panagbiag ti panagbuyatayo iti basketball, wenno ti agtutongtong mainaig iti daytoy nga isports. Paborito dagiti agtutubo nga ay-ayamen daytoy; nasapa pay laeng addadan a mangibalbaltog iti bola iti kalsada wenno pagaayaman, uray dida pay namigat ken uray awan ti sapatos ken tsinelasda. Semento man wenno saan, nasedsed a taltalon ti pagaayamanda, ken nasiken a landok wenno lunggilonggi a puon ti ipil-ipil wenno kawayan ti naipatakder nga adigi a ‘yan ti pagipisokanda a ring.Ket no iwarastayo pay ti panagkitayo iti aglawlaw, kaaduanna a marka iti bado, kipis, jacket ken uray kadagiti bag ken sapatos ket nagan wenno logo dagiti nalatak a team iti NBA ti mak[...]



ANIA, DINTON MAYADAL TI “FILIPINO” ITI KOLEHIO?

2014-08-02T05:48:21.372-07:00

DAKKEL la ketdi a parikut ni Virgilio Almario, chairman ti Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) no ikkatendan nga agpayso ti “Filipino” a kas asignatura iti kolehio. Isu a no kasapulan, kunana, dumanon daytoy agingga iti Korte Suprema nga agreklamo.Makapaisem man ta kadagiti napalpalabas laeng a lawas, ni Almario ti pangpanggepen nga ireklamo met dagiti mannurat nga Ilokano gapu iti pammatida—idi damo—a panangipappapilitna a ti Ortograpiyang Pambansa (para iti Filipino) ti rumbeng a pagibasaran iti panangbukel ti ortograpia iti pagsasaotayo nga Ilokano. A no mangiruar ni Almario iti pammilin a mangipinget iti kayatna, mapasabtan la ketdi iti kaso iti korte. Wen, uray agingga iti Korte Suprema. Mangrugi ngamin iti tawen ti panageskuela 2016-2017, saanton a maisuro ti Filipino a kas paset ti general education curriculum (GEC) iti kolehio, kas sagudayen ti Memorandum No. 20 s. 2013 ( “The General Education Curriculum: Holistic Understandings, Intellectual and Civic Competencies” ) nga impaulog ti Commission on Higher Education (CHED) idi napan a tawen.Ti masasao a GEC ket paset ti kurikulum nga adda iti amin a kurso iti kolehio uray ania pay ti major dagitoy. Babaen ngarud ti napabaro a kurikulum, dagiti laengen political science major ti mangala iti Politcs and Governance; wenno dagiti laengen psychology major ti mangala iti General Psychology.Ngem segun ken ni Almario, panaglabsing daytoy iti Konstitusion, ta malaksid a naideklara ti Filipino a kas nailian a pagsasao, naibilin pay ti pannakaisaknap ti pannakaaramat daytoy, saan laeng a kas paset ti inaldaw a pagsasao, no di pay iti panagsukisok ken naisiriban a diskusion tapno ad-adda a maparegta daytoy.Papananna dagiti 9 a Yunit ti Filipino?Segun met ken ni Aurora Batnag, presidente ti Pambansang Samahan sa Linggwistika at Literaturang Filipino, kasapulan a maisuro latta ti Filipino iti kolehio ta iti daytoy kano a tukad ti edukasion a mapasamak ti intelektualisasion ti pagsasao a kasapulan tapno naan-anay ti pannakaaramatna iti ania man nga agpang ken disiplina ti panagadal.Kunana pay a no mapaturay ti kayat ti CHED, kasla napukaw metten ti inrupir idi dekada 70 dagiti mangisaksakit iti pagsasao a nagtungpal iti pannakaisuro ti Filipino iti agingga iti siam a yunit iti GEC ti kolehio.Ngem saan a kasta ti panagkita ti Malakanyang. Segun ken ni Communications Secretary Sonny Coloma, ti panangikkat ti CHED ti Filipino nga asignatura a maisuro iti kolehio ket maipasurot laeng iti implementasion ti K+12 program ti gobierno, wenno ti pannakainayon ti dua a tawen iti basic education (elementaria agingga iti sekundaria), kas sagudayen ti Enhanced Basic Education Act of 2013.Kayatna a sawen, ti dati a GEC iti kolehio a pakairamanan ti Filpino ket mayakaren iti Grado 11 ken 12, wenno ti maawagan itan a senior high school (SHS) iti K + 12 curruculum.Gapu ta nakissayan ti maisuro a GEC (maysa laeng ti Filipino kadagiti maikkat), nagbalin ngaruden a 36 a yunit iti dati a 51 wenno 63 a yunit a maisuro iti kolehio. Ngem segun ken ni Isagani Cruz, maysa a mannurat ken edukador, saan a kayatna a sawen a nakissayan iti makatawen ti panagbasa iti kolehio (no 36 a yunit ti makatawen wenno 18 a yunit iti kada semestre), no di ket katukad laeng daytoy ti makatawen a pannakaisuro ti maysa a general education subject.Ngem saan a mapnek dagiti mangisaksakit iti Filipino. Idi Mayo 23, nangidatag ti National Commission for Culture and the Arts (NCCA), babaen ti National Committee on Language and Translation (NCLT) iti resolusion a mangkidkiddaw iti pannakarepaso manen ti GEC, ket no mabalin iramanda latta ti siam a yunit iti Filipino iti amin a kurso iti kolehio. Maysa met nga online petision ti nairubuat iti change.org, nga umaboten iti 1,444 bayat ti pannakasurat daytoy, tapno manayonan ti timekda iti panangkontrada iti addang ti CHED.Ket idi Hunio, nagkaykaysa dagiti mangisursuro iti Filipino iti kolehio manipud iti 40[...]



NAPNAPANANEN DAGITI BAWANG?

2014-08-02T05:50:02.103-07:00

KADAGITI naayat iti adobo, madismayada la ketdi iti kinakirang ti paggatangan iti bawang ken ti itatayok iti uray la ti presio ti paboritoda a rekado iti daytoy a luto.No idi napan a tawen, magatang iti sangapulo a pisos ti uppat a bukel a bawang a kalalainganna iti kadakkel; ita maysa laengen a bukel iti isu met laeng a gatad. Ket no idi, agaabay iti tiendaan ken kadagiti bangketa dagiti aglaklako kadagiti nakalabba wenno nakakariton a bawang, ita, kasapulan payen a biroken ti puesto nga adda lakona a bawang.Ta kasano met, ta iti kinakirang ti magatang a bawang, umaboten agingga iti P300 ti tunggal kilo, manipud iti dati a P180 nga average a presiona itay napan a tawen.Apay a napasamak iti kasta? Segun iti Department of Agriculture (DA), dimmakkel kano met ti naapit a bawang itay napan a tawen, wenno mapan a 8,650 tonelada metrika ti naapit iti pagilian, a 1.88% a dakdakkel ngem iti naapit met idi 2012.Kabaelan ti agdama a suplay ti bawang agingga iti Hulio, kunkuna pay dagiti opisial ti ahensia. Ngem apay ta kellaat metten nga awan ti magatang iti iseserrek iti Hunio? Adda met agkuna a napakaro laeng ti situasion gapu iti makunkuna nga “artificial shortage” a nairanta a mangpartuat iti panagamak dagiti aggatgatang ken mangiduron la ket ketdi iti dakdakkel nga importasion iti produkto.Segun iti datos ti DA, dakdakkel nga amang ti imported a bawangtayo, mapan a 70% idinto a 30% laeng ti aggapu iti apit kadagiti mannalontayo. Ket no agangkattayo pay iti ad-adu a bawang, papananna pay ngarud dagiti tinontonelada nga apit dagiti mannalontayo?Ken saan laeng a bawang ti ngimmina, uray ti bagas ken ti laya. Nanayonan iti agingga iti sangapulo a pisos ti dati a presio ti bagas iti iseserrek ti Hunio; idinto a ti laya, umaboten iti P400 ti tunggal kilo manipud iti dati a P180.“Hoarding” ken Manipulasion iti PresioMaysa a makitkita a rason ti gobierno ti hoarding wenno ti panangilemmeng dagiti aglaklako wenno komersiante iti suplay ti bawang. Ta ammo dagitoy, babaen ti panangipakatda iti simple nga annuroten ti “supply and demand,” a no awanen ti magatang iti merkado, ad-addan ti panagkasapulan (demand) dagiti aggatgatang a mangiduron iti ingingina ti produkto.No agpaut pay ti situasion, ad-addan a tumayok ti presio. Ket inton maala dagiti komersiante ti presio nga ammoda a pakagansiaanda iti dakkel, isunto metten ti panangiruarda kadagiti bawang nga inlemmengda.Maysa pay ngarud a pagtaudan ti artificial shortage ti manipulasion dagiti aglaklako iti bawang, segun dayta ken ni Senador Cynthia Villar, mangidadaulo iti Senate Commission on Trade. Kas pagarigan, kunana, nagdakkel kano ti importasion ti bawang dagiti agang-angkat iti panawen nga agilako dagiti agmulmula kadagiti naapitda a bawang. Pagangayanna, nalaka ti presio ti apit dagiti mannalon, mabalin a mapan a P70 ti tunggal kilo laeng.Ket gapu ta adu ti mailako a bawang, ipaigid pay laeng dagiti komersiante dagiti bawang a ginatangda manipud kadagiti mannalon. Ket inton panawen ti panagmumula wenno awanen ti mailako dagiti mannalon nga apitda, a rason ti panagbaba iti suplay, iruarto metten dagiti aglaklako dagiti immun-una a ginatangda. Ti adatna pay, irantada nga isardeng wenno ikabkabbassit ti importasion tapno kumaro pay ti panagkasapulan dagiti agus-usar iti bawang. Pagangayanna, ti P70 kada kilo a bawang a nagatangda kadagiti agmulmula, agbalinto met ngaruden a P280 agingga iti P300 tunggal kilo daytoy. Nga isu ngarud ita ti mapaspasamak. Agasem dayta a ganansiada iti apagbiit laenga  panawen?Naawagan nga artificial shortage (wenno scarcity) ti rason ti ingingina ti presio, ta sinsinan wenno panagpammarang laeng nga adda panagkirang iti suplay. Masansan a mabibiit ti panagtalinaed ti situasion ngem ti pudpudno a kaawan ti suplay gapu iti kinabassit ti naapit; ta iti ania man nga oras, babaen ti panagikeddeng wenno panangiranta dagiti grupo a mangmanmanipular iti [...]



KOMUSTA MET TI SINGLE FATHER?

2014-06-27T18:19:39.063-07:00

KUNKUNADA a manmano laeng, wenno nakirang a breed no ayup koma, dagiti makunkuna a single father. Kasla limited edition no kopia koma ti libro wenno gadget.Single father, kayatko a sawen ditoy ’tay lalaki a single parent. Daytoy ‘tay nabalo, nakisina iti asawa, baro ngem adda anakna, wenno baro a nagadaptar iti ubing, nga adda iti sidongna ti anak a tataripatuenna a bukbukodna. Wenno ‘tay ama nga agbibiag a padre de pamilia, a saan ket nga agbibiag a kasla baro (kas pagarigan, imbatina dagiti annakna iti nagannak kenkuana, ket adda laeng iti langlangalang wenno iti adayo a pagsapulan).Nagrigat ngarud makaala dagiti single father kadagiti kapkapnekanda nga impormasion iti kasasaadda a kas lalaki. Ta no single parent, kunada, ad-adda a ti babai a single mother ti pangituronganda. Padasem nga i-Google ti topiko a “single father,” ket makitam nga ad-adda nga agparang ti “single parent” saan ket a “single father” a no tuntonem pay a nasayaat ti pagtaudan dagiti datos, ti met single mother laeng gayam ti ibagbagana.Panagrikna ngarud ti maysa a single father, kasla naisabsabali ti panagkita ti gimong kenkuana a kas agmaymaysa a nagannak a mangpadpadakkel iti anakna, isu nga awan ti masinunuo a tulong a maidiaya a para kenkuana. A kasla maibagbaga a no mabalin a para ken ni single mother, mabalin metten ken ni single father. Idinto nga agsabali ti kasapulan ti lalaki ken ti babai a kas nagannak.Umad-adu ketdi ti bilang ti single father iti agdama. Iti Estados Unidos, kas pagarigan, mapan a 14-milion dagiti single parents, segun iti datos ti populasionda idi 2003 ket 16% (mapan laeng a 9% idi 1970) kadagitoy dagiti single father. Iti Britania, mapan kano met a 2-milion dagiti single father wenno agarup 8% iti populasionda.Iti Filipinas, maibatay iti datos ti Department of Health idi napan a tawen, 15% iti sibubukel a populasion ti pagilian; wenno mapan a 13.9 milion ti bilang dagiti solo parent iti agdama. Saan la ketdi a mayadayo ti kasasaad ti pagilian iti datos iti America wenno Britania, a basbassit ti bilang dagiti single father no maidilig kadagiti single mother.Ala man, bilangem no mano ti am-ammom wenno kabagiam a single father. Pagdasigem iti bilang dagiti am-ammom met a single mother. Dakkel la ketdi ti diperensiana, wenno ad-adu nga amang dagiti ina a single parent.Karkarna ngamin ti kulturatayo a Filipino a ti lalaki, wenno ti barako ti pagtaengan, ti mabati nga aganus ken aguper a mangpadakkel kadagiti annakna, aglalo kadagiti babassit pay nga ubbing. Masansan a ti asawa a babai ti mapatudon iti daytoy nga obligasion, ket no awan ti asawa, dagiti appongda.Iti panagkita ngarud ti gimong, kasla saan a kabaelan ti maysa nga ama a biagen dagiti annakna nga is-isuna. Isu a no adda mabalo, wenno mapanawan ti asawana, nagdaras nga ibagada kenkuana a mangala laengen iti sabali tapno adda agaywan kadagiti ubbing. Ngem no babai ti pangibagaanda iti dayta, adda bassit panagaripapada ta no iduronda ti balo wenno ti nakisina a babai a mangasawa manen, kayatna a sawen, kasla iduronda metten ti babai a baybay-anna dagiti annakna.No iduronda ti balo a lalaki a mangasawa, mangala iti katakunaynayna a mangaywan kadagiti ubbing ti kayatna a sawen. Ngem no babai, kasla iparipiripna a nakapsut daytoy a mapanawan isu a kasapulanna ti pagsanggiranna. Ngem maawatantayo met daytoy nangruna dagiti ordinario laeng nga agtagibalay.Ngem ti pagdumaan ti balo (wenno nakisina) a lalaki ken babai, ket isu ti adjustment a kunkunada. Segun iti maysa a panagadal, nalaklaka a maisurot ti babai ti bagbagina iti kellaat a panagbaliw ti panagbiagna. Ta gapu iti nasursurona a panagtagibalay ken panangasikaso iti lakayna a saan ketdi nga isu ti paasikaso, saan unay a maikawa iti nagbaliw a kasasaadna, a saan a kas iti lalaki.Maysa pay, dakdakkel ti adjustment kadagiti annak, ta masansan a dida maisagana ti bagbagida a kellaat[...]



KAANO PAY TI NAUDI A PANAGIBUSONMO ITI SURAT?

2014-06-11T17:41:42.737-07:00

KADAGITOY a panawen, nga awanen ti pakabuongan ti ulo dagiti agtutubo (ken uray payen dagiti nataengan), no di ti panangpigitpigitda kadagiti selpon, tablet, laptop ken uray ania ditan a kabaruan a ramit iti komunikasion, adda pay ngata makapanunot a mangikur-it kadagiti mensaheda iti papel para iti asino man?Wenno adda pay ngata agikur-it iti surat ni ayat (love letter) kadagiti nabanglo nga stationery para kadagiti ar-armen, kaayan-ayat wenno asawa? Adda pay ngata ama wenno ina a mangipatulod iti surat iti anakna nga adda iti adayo tapno komustaenna daytoy wenno mabalakadanna man laeng; wenno ti anak a mangipatulod met iti surat no kayatna ti agpakawan wenno agkiddaw iti alawansnakadagiti dadakkelna? Adda pay ngata makipagpagayam babaen ti surat wenno maki-penpal (ala, no ammo pay dagiti agtutubo ti kaipapan dayta a balikas)? Adda pay ngata pila kadagiti pagibusonan?No adda man dagitoy, kas karasayen ti maarab a ruot iti natikagan a talon, no di man mayarigen nga endangered species dagiti agsursurat a para iti koreo. Ngamin, mapukpukawen nga arte ti panangaramid iti surat babaen ti ima ken ti kasilpona nga aramid a panangibuson iti daytoy. Ken no adda man maipatulod a personal a surat, dagiti laeng kard wenno ababa a mensahe a pangkablaaw wenno panagyaman iti pasken wenno panangliwliwa kadagiti nagminatay.Kampania ti PHLPostNaiget ngarud ita ti kampania ti gobierno, babaen ti Philippine Postal Corp (PHLPost) a biagen manen iti publiko ti panagsurat (letter writing) iti bukod a panagikur-it (handwriting) iti papel ken panangipatulod iti daytoy babaen ti snail mail wenno koreo.Kayat ita ti PHLPost a pagbalinen ti letter writing a paset dagiti maadal dagiti ubbing iti amin nga elementaria ken sekundaria ti pagilian, no mabalin. Katulongan ti ahensia iti daytoy a panggep ti Department of Education (DepEd) ken ti Komisyon sa Wikang Filipino. Maisagsagana ngarud ita ti modiul a “Letter Writing and Stamp Collecting” a manamnama a mairaman iti kurikulum iti programa ti DepEd a K-12 basic education.Tumulong pay ti DepEd a mangipakatka kadagiti proyekto ti PHLPost, a kas iti tinawen a Universal Postal Union (UPU) Letter Writing Competition, ti Nationwide Letter Writing Project ken ti pannakbuangay dagiti student stamp clubs kadagiti pagadalan.Idi laeng Oktubre itay napan a tawen a naisayangkat ti umuna a National Letter Writing Day. Napasmak daytoy iti Quezon City a nakipartisiparan ti agarup a 1,800 nga estudiante iti sekundaria. Ditoy a nayadal kadagiti estudiante no kasano ti agsurat ken agibuson, ken no apay a napateg daytoy nga aramid. Napadayawan pay iti pasken dagiti nakaaramid kadagiti kapipintasan a surat.Parparegtaen met latta ti ahensia ti panagkolekta kadagiti selio wenno stamps. Impaayanda a dagus iti commemorative stamp ni 2013 Miss World Megan Young apaman a makoronaan daytoy itay napan a tawen. Naglatak daytoy kadagiti kolektor ken uray kadagiti saan, ayatda laeng nga adda pakalaglagipanda iti napintas a balasang.Ket idi Marso, inrusat ti ahensia ti personalized stamps wenno “selfie” a selio iti Boracay. Adda impatakderda ditoy a booth a pagpaalaan dagiti turista iti selfie a retrato sa mai-print a kas selio, a mabalin nga aramatenda a pangibuson kadagiti surat wenno kard kadagiti gagayyem wenno kakabagianda iti naggapuanda a lugar.Kinapateg ti SuratUray nai-text, wenno nai-type iti kompiuter ti mensahe, makuna met ketdi a napateg metten daytoy a mamagtalinaed iti ania man a relasion ti nagbabaetan dagiti tattao. Malaksid a nain-inut ket naparpartak nga agandar ti komunikasion babaen dagiti agdama a wagas, a kas iti text wenno e-mail, makainuttayo pay iti papel.Ngem sabali laeng ti tradisional a wagas, wenno ti agaramid iti surat babaen ti lapis wenno bolpen ken panangikoreo kadagitoy. Segun kadagiti eskolar, historiador ken dadduma pay a mangipatpa[...]



Sin Tax Law: ANIA TI MAITEDNA KADAGITI AGMULMULA ITI TABAKO?

2014-04-27T07:26:15.119-07:00

URAY ibagbagada a ti Republic Act (RA) 10351 wenno ti napabaro a Sin Tax Law ti in-inut a mangikulbo iti industria ti tabako gapu iti kinadakkel iti buis a naipataw kadagiti lako a sigarilio, patien dagiti adda iti sektor ti tabako a sumanikar latta ti industria ken kangrunaanna, dumur-as latta dagiti lugar a pakaimulmulaan ti tabako.Immun-unan nga imbaga ti gobierno a ti RA 10351 ti mangpasayaat iti salun-at dagiti umili (gapu iti pammati a maksayanb ti bilang dagiti agsigsigarilio) idinto nga ikadakkelna met ti maur-or a pondo babaen dagiti masingir a buis.Kastoy man ti sumarda: no maipangina ti buis ti tunggal pakete ti sigarilio, ngumina met ti produkto, ket inton nangina ti produkto, manmanonto metten ti makabael a gumatang. Ngarud, makissayanto metten dagiti agsakit wenno matay gapu iti sigarilio.Iti daytoy a banag, adda nagudilan ti linteg ta iti umuna a tawen a pannakaipakat ti linteg idi 2013, mapan a 15.5 a porsiento ti cigarette removal wenno pannakabunag dagiti sigarilio kadagiti paktoria, wenno nagbalinen a 4.9-bilion a pakete ti nairuar no maidilig iti 5.8-bilion idi 2012. Kayatna a sawen, bimmaba ti konsumo iti sigarilio kadagiti Filipino, segun ken ni Finance Undersecretary Jeremias Paul iti naangay a congressional oversight committee hearing a mainaig iti sin tax law itay nabiit.Kas sagudayen ti linteg, agtultuloy ti panagpangato ti buis ti sigarilio, nangina man wenno nalaka ti klasena, iti bukodda a presio agingga iti 2017. Itoy a tawen, P17 ti buis ti tunggal pakete ti sigarilio nga agbalor iti P11.50 nga agpababa, idinto a P27 ti buis ti tunggal pakete ti sigarilio nga agbalor iti nangatngato ngem P11.50. Ngem into madanon ti 2017, agparehonton a P30 ti buis ti tunggal pakete dagiti amin a klase ti sigarilio, nangina man wenno nalaka ti presiona. Ket agtultuloy nga agpangato iti 4 a porsiento iti tunggal tawen kalpasan ti 2017.Gapu ta dimmakkel ti buis, dakkel met ngarud ti mapastrek a pondo ti gobierno. Iti kadagupan ti nakolekta nga excise tax dagiti sin products (sigarilio ken alkohol) itoy a tawen, arigna nagdoble ketdi ti ngimmatuanna wenno immaboten iti P100.9-bilion itoy a tawen, no maidilig iti P56.84-bilion idi 2012 wenno sakbay a naipakat ti RA 10351. Iti daytoy  a gatad, P70.4-bilion ti aggapu iti excise tax kadagiti produkto ti tabako.Ibilbilin ti linteg nga amin a mabingay a gatad manipud iti makolekta nga excise tax, agpaay daytoy iti sapasap a pannakasaluad ti salun-at (universal health care), health program ti gobierno, ken mangital-o ti alternatibo a pamastrekan dagiti agmulmula iti tabako ken dadduma pay nga agtrabtrabaho para iti industria.Dimmakel met ngarud ti badyet ti Department of Health; nagbalinen daytoy a P83.7-bilion iti daytoy a tawen no maidilig iti P53-bilion idi 2013, segun iti datos ti Department of Finance.P42.1-Bilion Ket manipud iti incremental revenue iti nakolekta nga excise tax, mapan a P42.1-bilion iti napastrek manipud iti produkto iti tabako. Ket dagitoy ngarud ti maiwaras kadagiti lokal a gobierno (probinsia ken munisipalidad), kas nailanad iti RA 7171 (para iti Birhinia) ken ti RA 8240 (para iti Burley ken native a tabako) a mangrugi inton 2015, babaen ti bingay a 30% ti mapan iti probinsia, 30% ti district share, ken 40% ti mapan iti ili wenno siudad.Segun ken ni Edgardo Zaragoza, hepe ti National Tobacco Administration (NTA), amin a bingay ti industria ti tabako manipud iti koleksion iti excise tax ti sigarilio, kas ibagbaga ti RA 7171 ken RA 8240, ket maiturong laeng kadagiti nakaisangratanna a benepisario.“Dayta ti kayat nga ipanamnama unay ti gobierno kadagiti aminen a maseknan iti industria ti tabako, nangnangruna dagiti mannalon  ken aminen a lokal a gobierno,” kinunana iti pannakitaripnongna kadagiti lokal a lider ken dadduma pay nga opisial iti Provincial Capit[...]



KAYKAYAT TI BABAI TI LALAKI NGA AMMONA TI AGPAKATAWA?

2014-04-17T16:17:55.583-07:00

AWAN pilpilien ni ayat, kunada man, ngem sigurado la ketdi nga ad-adda ti pangitartarayan dagiti nalaing nga agpakatawa ngem dagiti naguguapo ngem isuda.Daytoy ngamin ti ibagbaga ti kaudian a surbey ti Social Weather Stations (SWS) a rimmuar sakbay iti Aldaw Dagiti Puso. Iti kano panagpili iti kapareha iti biag, 9 iti 10 kano a nataengan a Filipino ti mangpili iti daytay nalaing a mangrayray-aw uray pay saan met a makaay-ayo ti langana. Ad-adda kano a pilienda a karelasion ti asino man a mangpakatawa kadakuada.Iti surbey, 94 a porsiento kadagiti babbai a napagsaludsodan ti nagkuna a kaykayatda dagiti ammona ti mangray-aw wenno ammona ti agpakatawa ngem dagiti naguapo a saan a nayanak iti panawen ti ang-angaw. Idinto a 86 a porsiento met kadagiti lallaki ti nagkuna a pilienda dagiti naragsak a kapareha, wenno ammoda ti agkatawa kadagiti angawda, saan ket a dagiti napimpintas nga amang ngem dida met ammo ti umisem.Nagpintas man a damag daytoy kadagiti saan met a naparaburan iti makaay-ayo a langa. Ken saan a kasapulan ti agpabaneg a kasla a body-builder wenno agporma a kasla artista, wenno agbalin a natayag a kas kadagiti basketball player. Kasapulan laeng gayam ti napintas nga angaw, wenno punchline, kunada dayta iti comedy, a mangipasigurado nga umisem, agkatawa no di man agpurngingi ni ading a balasang a makangngeg.Maamirismo met itan, nga awan ti pilpilien ti Namarsua iti agpang ti ayat, ta ipaayna latta met ti gundaway nga atiwen ti nalaad uray dagiti aglanglanga a Piolo Pascual, Coco Martin wenno asino ditan nga id-idoluenda iti kinaguapona nga artista.Kasta met dagiti babbai no kayatda a di panawan dagiti magustuanda a lalaki, sursuruenda ti agkatawa, aglalo no ‘tay kaparehada ti agangaw wenno mangray-aw. No nasarsarangsang, nasaysayaat pay ta lumsot a dagus agingga iti puso dagiti babbaro.Segun ken ni Josefina Natividad, director ti Population Institute iti Unibersidad ti Filipinas, nakaaay-ayat ti makikadua iti tao a naragsak ti panagkitana iti biag, ta saan a mapukaw dayta a paset ti personalidadna, saan a kas iti langa nga agbaliw iti panaglabas dagiti panawen.Kapareho laeng ti resulta ti surbey iti rimmuar met iti Estados Unidos itay napan a tawen. Iti surbey nga insayangkat ti Match.com, maysa nga online a dating service, 70 a porsiento kadagiti balasang ti nangibaga a matinnag la ketdi ti pusoda iti asino man a mangpakatawa kadakuada agingga iti didan makaanges. Nakaskasdaaw daytoy ta ninamnamada a ti kinabaknang wenno kinaporma ti umuna koma a pilien dagiti Amerikana a pagibasaran iti ayatenda. Ta romantiko met gayam iti kaaduanna kadakuada, ket ammoda ti kasapulanda.Saan la ketdi a mayadayo ditoy iti ibagbaga ni Marilyn Monroe idi sibibiag pay: a no mapakatawa kano ti lalaki ti maysa a babai, mabalinna kano a maipaaramid ti kayatna kenkuana.Iti maysa pay a panagadal iti isu met laeng a pagilian, naduktalanda a kasla paset ti natural a kababalin ti maysa a babai ti mabatombalani iti tao nga ammona ti agpakatawa. Kasta met a kasla naka-program met i lalaki ti panagpakatawa no kayatna a maala ti nasami-it a “wen” ti babai.Iti met bukod a panagsukisok ti British Psychological Society Annual Conference iti Brighton, England, naduktalanda a kaaduanna a babbai ti mamati a nasirsirib nga amang dagiti lallaki nga ammona ti agpakatawa ngem dagiti saan. Ken saan laeng a kinasirib ti makitkita dagiti babbai ditoy, segun ken ni Geoffrey Miller, sikolohista iti University of New Mexico, Albuquerque, ta makitada pay ti kinaalerto ken kinasalun-at ti panagpampanunot ken kinapudno iti maysa a lalaki nga ammona ti agpakatawa.Ket no surokantayo ti agsao, kasla ar-aramaten laeng dagiti babbai ti kinalaing dagiti lallaki nga agpakatawa a kas pagibasaranda iti panagpilida iti pudpudno a kaparehada iti tungpal-biag ken agbalin n[...]



KET INAYWANAK MET NI TATANGKO

2014-04-12T05:37:47.180-07:00

Ni tatangko, ni Rogelio Valdez Sr., dua a lawas sakbay a pimmusay. Kaduana ni manongko a Rogelio Jr. iti ladawan. ITI tradision ken kulturatayo a Filipino, ti anak ti manamnama unay a mangaywan iti lumakay wenno bumaketen a nagannak kenkuana. Iti biangko, ammok a dumteng iti asidegen a panawen, ta saan metten a naubing datao, nga aywanakto met da tatang ken nanangko inton kumapsutdan gapu iti edad wenno sakitda.Ngem diak a namnamaen a kastoy ti kadarasna a mapadasak met ti agaywan iti masakit a lakay. Uray iti apagbiit laeng.Na-stroke wenno naatake iti puso ni tatangko iti maysa a malem iti umuna a lawas ti Marso, ket uray naitaray a dagus daytoy iti ospital, dina metten nagaraw ti kanigid a paset ti bagina, sa agbeddal payen. Nakaawid daytoy iti balaymi ngem kanayonen a nakaidda; no saan, naka-wheelchair. Masubuan ken mapadigos a kasla maysa nga ubing.Iti ibibisitak kenkuana iti balaymi iti Narvacan (Ilocos Sur), inaywanak met daytoy iti apagbiit. Apagbiit, kunak, ta kalpasan ti 22 nga aldaw manipud pannakaatakena, pimmusay met laeng daytoy iti edadna a 73. Ngem uray pay nalasatan ngata ni tatangko ti sakitna, dumtengto latta met ti panawen, nga isunto met laeng ti taripatuenmi nga agkakabsat; wenno dumtengto met ti panawen a ni nanangmi ti taripatuenmi, agingga iti dinan kabaelan. Adunto nga oras ken bannogmi a mangasikaso kadakuada, ken nangnangruna a dakkel ti magastos para iti agas ken dadduma pay a kasapulanda.  Pudnon sa la ketdi unay ti ibagbagada a dagiti annak a kas kaniak a sumagpaten iti middle age wenno edad 40 agingga iti 50, ad-adu pay ti busbosenda nga oras a mangaywan kadagiti nagannakda ngem ti orasda a nangaywan kadagiti annakda.Ad-adda pay ti rigat dagiti annak no awan man laeng ti pension dagiti dadakkelda nga aywananda wenno ekstra a pagsapulan dagitoy. Ti kinakurapay ti pamilia ti mangpadagsen pay iti obligasion dagiti annak nga agaywan.Dakkel ngarud ti akem ti gobierno tapno masupusopan man laeng ti rigat dagiti pamilia iti daytoy a banag.Pagsayaatanna ta addan linteg, ti Akta Republika Blg. 9257 (wenno ti Expanded Senior Citizens Act of 2003) a nangikalawa ti sakupen ti benepisio ken prebilihio nga aw-awaten dagiti senior citizen, kangrunaan ditoy ti tulong medikal a kasapulanda. Makatulong iti dakkel dagiti diskuento iti agas ken pannakayospital, no di man libre dagitoy, a pakalag-anan ti pamilia nga agaywan kadagiti masaksakit a lumakayen wenno bumaketen a kameng ti pamilia.Ket no matuloy met nga agbalin a linteg ti Senate Bill No. 257 (The Family Care Act of 2013) a gakat ni Senador Ralph Recto, ad-addan ti pakalag-anan ti pamilia nga agaywan kadagiti nataengan. Segun iti gakat, mabalin a makaala iti nayon a tax deduction dagiti agbaybayad iti buis wenno empleado a mangsupsuporta kadagiti nataengan wenno saanen a makatrabaho a dadakkelda.Iti agdama, mapanen a 7 milion ti bilang dagiti senior citizen, wenno 6.9% iti populasiontayo, ket 1.3 a milion kadagitoy iti aggapu iti marigrigat a pamilia. Ket gapu ta umad-aduda, dakdakkel met ngarud ti panagkasapulan iti serbisio ti salun-at para kadakuada. Daytoy ngarud ita ti rumbeng a supusopan ti gobierno.Ngem no maminsan, iti biang dagiti nagannak, saanda a pampanunoten ti magastos wenno rigat no kasta a dumtengen ti panawen a yawatdan kadagiti annakda ti pannakaaywanda. Awan ti maaramidanda no di ti ipilit dayta nga obligasion kadagiti annakda. Iti biang met dagiti annak, masansan a maapektaran ti panagtrabaho ken panagbiagda gapu iti panagay-aywanda kadagiti nagannak kadakuada; ta asino met ti anak a di mangakem iti obligasionna no dumtengen dayta a situasion iti pamiliada?Ken adu met dagiti annak a saan a napateg ti magastos ken rigat, ta no ar-arigen, nasaysayaat laengen a makadenna dagiti dadakkelda uray[...]



ANIAT’ DAKESNA NO 100-MILION TI POPULASIONTAYO?

2014-03-21T19:32:04.056-07:00

RIMMUAR ti damag nga iti katengngaan daytoy a tawen, sumagpatton iti 100 a milion ti populasion ti Filipinas.Mapan a 98.73 milion ti populasion ti Filipinas iti agdama. Ket no agtultuloy ti kaadu ti mayanak (1.89%) iti tinawen, mapanto met a 112.63 a milion dagiti Filipino iti uneg laeng ti lima a tawen.Pangiselselam pay iti dayta kaaduna a kakailiantayo iti di met lumawlawa ken ad-adda ketdi a makurkuranganen iti natural a rekursosna a pagiliantayo?Nasayaat kadi wenno dakes ti epekto ti dakkel a populasion?Adu dagiti ekonomista nga agkuna a no umad-adu dagiti tattao, ngumatngato met ti tukad wenno porsiento ti kinakurapay iti pagilian. Maysa ngarud kano a narikut a situasion para iti gobierno no sumagpaten iti sangagasut ken nasursurok pay ti populasiontayo.Kitaem laengen no kasano ti karikut ti agbiag iti Metro Manila. Nagdudupudop ditoy ti adu a tattao, inaldaw ti trapik, makita iti arigna amin a paset dagiti saan a makolkolekta a basura, dagiti nadungrit nga ubbing nga agwarawara iti kalsada, dagiti karayan ken estero a nabangenan iti aglaoken a barongbarong ken basura.Segun met ken ni Director General Alan Purisima ti Philippine National Police (PNP), dakkel a pakaseknanda no bumlad ti populasion. Abusta nakarigrigat la ngaruden a magun-od ti PNP ti kasapulan a maysa a polis iti kada 500 a tao, anianto laengen no umadu pay ti bilang dagiti tattao a  bantayanda?Daytoy ngarud ti ibagbagada a maysa pay a rason a nasaknap latta ti kriminalidad kadagiti kalsadatayo.Ibalbalakad ngarud dagiti agpalpaliiw ken ganggannaet nga ekonomista a kasapulan a tenglen ti Filipinas ti panagdakkel ti populasionna, dayta no kayat met laeng daytoy nga iparaman kadagiti agindegna ti parabur ti ekonomia, ken kangrunaanna, ti natalinaay a panagbiag. Kunada pay a no saan a baliwan ti gobiernotayo ti kadaananen a prinsipiona maipapan iti populasion, adayo la ketdi nga agprogreso ti pagilian. Adayotayo la unay kadagiti kaarrubatayo iti Asia a nagbalinen a natibker ti ekonomiada gapu iti kinasayaat ti programada iti population control ken family planning.Ngem adda met dagiti eksperto nga agkuna nga ad-adda ketdi nga agprogreso ti pagilian a dakkel ti populasionna, ta adu latta ti matagamtamna para iti progreso. Yar-arigda man ti China, Japan ken India a padapada a dadakkel met dagiti populasionda ngem napalalo ti kinadur-as ti pagilianda, nangruna la unay ti China nga ibagbagada a ti kinadakkel ti populasionna ti kasla nagbalin a nasiken a makinaria ti gobiernoda tapno napartak ti panagandar ti panagprogresoda.Naiget met idi a napagdinniskutiran ti panagdakkel ti populasiontayo idi panawen ti administrasion ni Gloria Macapagal-Arroyo. Saan a kayat ni GMA a di mapagustuan dagiti taga-Simbaan a kontra iti ania man a wagas ti population control (ta patienna a kasapulanna ti suporta dagiti papadi para iti seguridad ti panagtakemna), isu nga intal-ona ti kapanunotan a nasaysayaat ti pagilian no dumakkel latta ti populasiontayo. Dakkel ngamin kano a tulong dagiti adu a Filipino nga ibabaontayo a mangged iti sabali a pagilian. Agasem ti mapan a P165.1-bilion a katukad dagiti tinawen nga ipatpatulod a doliar ditoy dagiti 10 a milion nga OFW a naiwaras iti nadumaduma a lubong. Ti dakkel a dollar remittance ti ibagbagada a rason no apay a tumtumpaw latta ti Filipinas iti laksid ti panagsuek ti ekonomia iti Asia idi dekada 90 ken iti katengngaan ti simmaruno a dekada.Ibagbagada a “bannuar iti moderno a panawen” dagiti OFW ngem masansan met nga awan ti maitultulong ti gobiernotayo kadagiti nadumaduma a pakarikutan dagiti OFW.Ken ti rigatna pay, saan metten a tinaming ti gobierona dagiti dadduma pay a pundasion iti panagdur-as ti ekonomia, kas koma iti agrikultura, manufacturing ken uray pay peace and[...]



FILIPINO TIME: AWAN ITAN TI LINNADAWAN

2014-03-21T19:32:23.686-07:00

NARIGAT a mapagpapadapada ti oras iti relo dagiti tattao ta agsabasabali met ti kayatda a suroten nga oras. Kinnayat, kunada man.Kasla awan ngarud aniamanna iti dadduma no naladawda a sumangpet kadagiti papananda, wenno dumanon kadagiti mapagtutulagan a lugar, pagsisinnarakan, taripnong wenno pasken. No kasta a minuto laeng ti diperensia, masansan nga awan man laeng ti marikna a panagbain ti tao a naladaw, uray agpadispensar laeng koma.Iti sabali a pannao, kasla awan ngarud ti pudpudno a maladaw ta kabaelan ti tunggal maysa nga ipasurot ti orasna iti kayatna nga aramiden.Ngem ti dakesna, gapu ta ad-adu dagiti maladaw ngem saan, kasla ‘tay kaykayatdan ti nagbalin a pagalagadan. Ken ti nadakdakes pay, inawaganda daytoy iti Filipino Time.Ngem ania kadi ti pudno a Filipino Time?Isu man daytoy ti ibagbagada nga oras a naladladaw ngem iti naituding nga oras. Mabalin nga agingga iti 30 a minuto kalpasan nga agpaso ti oras, wenno 30 a segundo sakbay a pumanaw ti nautoyanen a kasinnarak a tao.Daytoy a panagawat iti kaipapanan ti Filipino Time ti pagtaudan ti makapasuron a rason dagiti naladaw a sumangpet kadagiti appointment-da. Ta ibagbagada ketdin a naud-udida gapu ta Filipino Time ti sursurotenda. Nagalas man.Ta asino met kadatayo ti saan a nakapadas iti nagur-uray iti maysa nga oras kadagiti parke wenno mall sakbay a dumteng ti tao a kasinnaraktayo (uray pay adda games kadagiti selpontayo, wenno pocketbook a naitugottayo, marikna latta met ti pannakautoy)? Wenno ti simmangpet a nasapa iti maysa a pasken ngem kasapulan pay nga aguray iti maysa wenno dua nga oras ta awan pay met ni manedier, ti naisangsangayan a bisita, wenno ni Apo Mayor (dagiti ketdi agpapaimportante a tattao ti mangisungsongsong iti kastoy nga aramid)?Ngem dayta met kano ngamin ti naipaugali nga aramid dagiti Filipino, ti agpaladaw iti papananna. Nangrugi daytoy idi panawen dagiti Kastila. Tunggal ngamin adda dadakkel a pasken, mabilin idi dagiti Indio nga agpaladaw tapno mapalubosan a makatugaw wenno makakaan nga umuna amin a senior ken seniora nga Espanyol, sakbay a sumrekda. Ken gapu ta naladawda a dimteng, isuda met laeng ti mabati tapno tumulong a mangidalimanek iti lugar.Di met rumbeng a maipada ti Filipinas kadagiti nababaknang a pagilian a saan nga uso ti linnadawan. Ta awan ti dadakkel a trapik sadiay; awan ti nabuntog ken kadaanan a lugan; awan dagiti kakaarruba wenno gagayyem a mangbangen kadakuada iti dalanda a mabalin a makatuttotda iti apagbiit; ken awan dagiti boss a mangpanuynoy kadagiti empleadoda ta agpapadada met laeng ngamin ti aramid.Ngem adu met ti mangibagbaga a saan a kultura wenno pakasaritaan ti pagilian ti makaigapu iti kinamanagladladaw ni Angkuan. Ken saan a maipapan iti konsepto ti panagaramat iti oras ti pakataktaktakanna. Maipapan ketdi daytoy iti kaawan ti disiplina ti tao a maladladaw. Agpayso met, uray ania ti nagtaudan a kultura wenno kaamaan ti maysa a tao, no ammona a pilien ti umisu nga oras nga isasangpetna, dinto pulos a maladaw daytoy iti papananna.Saan makabangen ti trapik ta mabalin met nga isapsapana iti rummuar. Ket gapu ta dina kayat ti aguray iti nabayag, dina met kayat a kasta ti masaparan ti sabali a tao.  Nalaka laeng met ti sumangpet a nasapa no adda sursuroten a nasiken a “time management” wenno ti umisu a panagaramat iti oras kadagiti kasapulan nga aramiden. Maibilang a balitok ti oras. Ket gapu iti kaadun a saysayangen nga oras dagiti kakailiantayo a mamati ken mangsursurot iti negatibo a kaipapanan ti Filipino Time, agasem dayta a mapukawda a gameng.Pagsayaatanna, ta ammo unay ti gobiernotayo daytoy a konsepto ti oras a kas napateg nga elemento ti panagdur-as. Adu metten dagiti addang dagiti lidertayo tapno mapu[...]



KAANO NGA AGBALIN A LEGAL TI MARIHUANA?

2014-01-28T04:50:53.335-08:00

MAKAAGAS ti marihuana (Cannabis sativa wenno Indian hemp), kas napaneknekanen dagiti appotayo a lallakay ken babbaket (ta us-usarenda idi a kas agas ti sakit iti tian) ken kas napaneknekanen ti adun a panagadal iti medisina. Adda ramen daytoy a mangpalag-an iti rikna dagiti adda an-anayenna. Kas koma iti panangtengngel iti pannakaulaw ti pasiente nga adda kanserna kalpasan ti chemotherapy, wenno pangpaganas a mangan kadagiti bumabbaban iti salun-atda gapu iti nakaro a sakit a kas iti AIDS.Segun iti naudi a panagadal ti American Journal of Medicine, naduktalan pay dagiti doktor a nakatulong kadagiti pasiente ti panagar-aramatda iti marihuana iti sakitda a daibetes ken nakaro a panaglukmeg (obesity).Adda ngarud dagiti pagilian a kas iti Austria, Finland, Germany, Israel, Italy, Netherlands, Spain ken sumagmamano nga estado iti Estados Unidos a mangipalpalubos iti pannakaaramat ti marihuana iti laeng medikal a rason, saan ket a paglinglingayan a susopen a kas sigarilio.Nupay matengtengel ti pannakaaramat ti marihuana iti dadduma pay a lugar, adda latta met mangipalubos iti pannakasusop daytoy no la ketdi iti bukod laeng bagi, ken saan nga iti para publiko a lugar.Itay laeng napan a bulan, pinalubosanen ti gobierno ti Uruguay ti panagmula, panagilako ken panagsusop iti marihuana babaen ti regulasion met laeng nga ipakat ti gobierno. Ket iti panaglukat itoy a tawen, inrugin nga impakat ti Colorado iti Estados Unidos ti linteg a mangibilbilin iti pannakaipalubos iti panagusar iti marihuana a kas paglinglingayan a susopen dagiti lumugar iti estado nga addaan iti naan-anay nga edad. Manamnama a sumaruno iti kapadana a naluklukay a regulasion iti marihuana kadagiti dadduma pay nga estado a kas iti Washington; idinto a linukayan metten ti New York ken California ti regulasion iti pannakaaramat ti marihuana iti medikal a rason.Itultuloy latta met dagiti sientista ti agsukisok para iti dadduma pay a maagasan a sakit ti marihuana ken dagiti ramen daytoy. Kasla dayta metten ti pagturongan ti taray ti lubong mainaig iti pannakaaramat ti ibilbilangtayo a dakes a ruot ditoy Filipinas.Saan Laeng a Makaagas, Makatulong pay iti Ekonomia?Ken malaksid iti parabur iti medisina, makatulong pay kano iti ekonomia dagiti pagilian ti pannakaipalubos ti pannakaaramat wenno pannakailako ti marihuana, babaen dagiti buis a parnuayen dagiti transaksion mainaig iti daytoy. Mayarig man daytoy iti buis manipud iti sigarilio ken alkohol a naiget met ti regulasion ti gobierno iti pannakailakoda iti publiko ngem pagtataudan ketdi ti dakkel a pondo ti gobierno. Daytoy ti sumar ti Uruguay malaksid iti panggep pay daytoy a yadayo kadagiti sindikato iti droga ti panangilako iti marihuana.Iti biang ti Colorado ken Washington, dumakkel la ketdi ti malakuan ti marihuana iti 64 a porsiento kadagiti lugarda gapu iti pananangipalubosen daytoy a maaramat iti recreational, a saan laengen nga iti medikal, a rason. Tuladenda ti Netherlands a dakkel a pangaw-awisda kadagiti turista a mapan iti pagilianda gapu ta libren ti panagusar ken panagilako iti marihuana kadagiti coffee shops sipud pay idi dekada 70.Sabali pay ti mainutan dagiti maseknan a gobierno iti magastosda a mangtiliw, mangidarum, ken mangipupok kadagiti agus-usar iti marihuana no kasta a mapalukayanen no di man maipalubosen ti panagaramat ken panagilako iti marihuana iti publiko.Ngem iti laksid dagitoy a mabalin a parabur ti marihuana, agtaltalinaed latta met ti kinapudno nga adda dakes nga epekto daytoy a mula kadagiti agar-arat, a nakarkaro pay ngem ti parnuayen ti alkohol wenno sigarilio. Segun iti US National Institute on Drug Abuse, mabalin a pukawen ti marihuana ti memoria, makaapekto iti panagada[...]



DIDA PAY AGAP-APIT, ADDAN SIGSIGLOTANNA

2014-01-04T19:53:59.393-08:00

Ti AriPinoy food processing facility iti Nanguneg, Narvacan, Ilocos surNAREGTA latta ti mapaspastrek dagiti agmulmula iti tabako uray pay adayo pay laeng a mangrugi nga aggatud wenno agapitda kadagiti mulada a tabako. Naipaayan ngamin dagiti agmulmula iti tabako iti gundaway nga agtaraken iti baboy tapno adda nayon a pamastrekanda malaksid iti mulada a tabako.Paset daytoy ti programa ti National Tobacco Administration (NTA) nga Integrated Farming and Other Income Generating Activities Project (IFOIGAP) nga agpanggep a mangipaay iti programa a tumulong kadagiti manalon nga agbirok iti sabali a pagsapulan malaksid iti panagmulada iti tabako. Maysa a paset ditoy ti panagtaraken iti baboy.Maysa kadagiti mannalon ti tabako ni Rodrigo Cabotage ti Cadacad, Narvacan, Ilocos Sur a naipaayan iti gundaway nga agtaraken met iti baboy. Ket idi Nobiembre, nailakona ti lima a napalukmegna a baboy iti P58,842.50 nga agdagsen iti 108.7 kilos ti tunggal baboy. No maikissay ditoy ti P38,430.50 a puonan nga impautang ti NTA kenkuana, mapan ngarud a P20,412, wenno P4,082.4 iti maysa, ti napastrekna iti tallo laeng a bulan a panagtarakenna.Makapaspastrek pay ni Cabotage iti mapan a P40,000 iti kagudua ektaria a talonna iti tabako. Segun kenkuana, mangipaay ti nayon a pagganansiaanna ti kaadda ti hog fattening a proyekto ti ahensia uray pay iti labes ti panagmumula iti tabako.Itay laeng Oktubre a naluktan ti P165-milion a food processing facility ti ahensia a masarakan iti Nanguneg, Narvacan, Ilocos Sur. Ngem nangrugi ti pannakaibunong dagiti burias idi Hunio itay napan a tawen. Manamnama a mailako inton Pebrero dagiti kaudian a naiwaras para iti umuna a batch.Gatangen ti ahensia dagiti napalukmeg a baboy segun iti agdama a presio iti merkado. Maproseso daytoy iti pasilidad iti Nanguneg ket mailako dagiti processed meat a kas iti tocino, tapa, barbecue, bagnet, longganisa ken hamon kadagiti kangrunaan a trading outlet, food terminal, dagiti opisina ti gobierno ken dadakkel a pagtagilakuan.Iti kadagupanna, 35 a cluster dagiti mannalon ti naparaburan iti programa, kaaduan ditoy ti aggapu iti Narvacan. Napili ti ili a kas pangrugian ti proyekto, gapu iti kaasidegna iti pasilidad ti NTA AgriPinoy. Nupay kasta, adda metten naipaayan nga agtaraken iti burias iti Siudad ti Candon, ken kadagiti ili ti Santiago, Burgos ken Sta. Maria, iti Ilocos Sur ken dagiti ili ti Pidigan ken San Quintin iti Abra.Para iti umuna cycle dagiti umuna a grupo dagiti benepisario, nakalakon iti kaaduanna a mannalon iti agdagup iti 1,894 a baboy nga aggatad iti P17.4-milion. Ibagian pay laeng daytoy iti mapan a 43% kadagiti 4,370 a burias a naiwaras kadagiti 386 a mannalon a nagtaraken iti umuna a cycle. Katukad ti 110 nga aldaw wenno nasurok laeng a tallo a bulan ti maysa a cycle.Impaganetget ti ahensia ti kinaestrikto ti pagalagadan ti gobierno a dagiti laeng lehitimo nga agmulmula iti tabako ken pamiliada ti pakaiwarasan dagiti mataraken a burias.Segun ken ni Minerva Mizal, operations manager ti NTA AgriPinoy, mapan a P9,423 ti mabalin a magastos iti panagpalukmeg ti kada baboy. No agdagsen ngarud daytoy iti kalalainganna a 110 a kilo ti tunggal baboy, mapan a P1,776.51 ti mabalin a mapastrek iti maysa a baboy. Gatangen ti ahensia dagiti baboy iti agdama a presio iti merkado kadagiti live hog (sibibiag).Para iti maikadua a cycle, agiwaras laengen ti ahensia kadagiti burias nga agdagsen iti saan a nababba ngem 20 a kilo tapno nalaklaka a mataraken ken nadardaras a mailako.Itay nabiit, naangay ti reorientation seminar para iti maikadua a cycle kadagiti benepisario a mannalon.Segun ken ni NTA Administrator Edgardo Zaragoza, nakapastrek iti dakke[...]



NAPANGLAWEN NI APO DIPUTADO?

2013-12-23T07:46:31.450-08:00

KAMAUDIANANNA, kalpasan ti napaut ken nabara a diskusion mainaig iti kontrobersial a Priority Development Assistance Fund (PDAF), ti met laeng Korte Suprema ti nangikeddeng no ania ti maaramid iti PDAF.Babaen ti botos a 14-0 (wen, awan ti kimmontra a mahistrado), inkeddeng ti Korte itay napan a bulan nga illegal ti PDAF ken ania man a klase ti pork barrel. Saan metten a mabalin nga aramaten ti Kongreso ti nabatbati pay a pondo iti PDAF ta nabilin a maisublin daytoy iti pondo ti nasional a gobierno.Nagdir-i ti kaaduanna kadatayo a nauman kadagiti adun a damag iti iregularidad ti pannakaaramat ti PDAF. Adda laeng ngamin iti maysa a kongresman no kasano ti pannakaigastos ti P70 a milion a tinawen a PDAF-na, isu a makaawis daytoy iti korupsion wenno iti posible a panangibolsa ti kongresman iti dakkel a paset ti PDAF-na.  Amen, kuna met lattan ti Malakanyang; ken uray ti Kongreso a mismo, ta awanen ti panggepda a mangkuestionar iti pangngeddeng ti Korte.Nagsadag dagiti mahistrado iti pagdudumaan ken pagsisinaan ti trabaho dagiti dua a sanga ti gobierno. Ti Kongreso ti agaramid ti linteg, idinto a ti Ehekutibo ti agipakat iti daytoy. Ti Kongreso ti agimet iti bileg ti sarusar ti gobierno (wen, ta kasapulan ti linteg tapno makairuar ti pondo para iti kasapulan a mangipataray iti gobierno), idinto a ti Ehekutibo ti mangaramat kadagiti pondo.Daytoy a pagigiddiatan ti kangrunaan met a nagsadagan dagiti adu a rally ken petision tapno mawaswasen ti PDAF. Awan ti karbengan ti Kongreso a manggamulo iti pannakaipakat dagiti proyekto, ta ti agilatang laeng ti pondo ti rumbeng a trabahuenda, ken ti mangbantay iti pannakaiwayat dagitoy a proyekto babaen ti oversight committee a sakup pay ti bilegna.Ken saan laeng a ti PDAF ti indeklara ti Korte nga illegal, ta nairaman metten ti ania man a pannakibiang ti Kongreso kadagiti pannakaiwayat ti proyekto kalpasan a nailatanganen iti pondona. Nairaman pay ngarud ti Malampaya fund a naibilin a maibabawi iti tengngel ti Malakanyang a mangusar iti daytoy iti ania man a proyekto nga adda pannakainaiganna iti enerhia ken dadduma pay a panggep nga ibilin ti Presidente, no awan ti linteg nga aggapu iti Kongreso a mainaig iti pondo.Agyamantayo ngarud ken ni Janet Napoles, ti maatap nga utek ti P10-bilion a pork barrel scam ken ti pannakaitawtaw ti pondo ti Malampaya, ken dagiti kakumplotna a lehislador ken implementing agencies, tapno nalawag a maipakita iti publiko ti pannakaibolbolsa lattan dagiti politiko kadagiti mailatang kadakuada a pondo babaen ti kickback. Naidarumen ni Napoles ken ti adu a dati ken agdama a lehislador a pakairamanen ti tallo a senador, a maatap a nagganar met babaen ti naalas a sistema.Awanen ti Pagrukodan Kadagiti GapuanandaMalaksid a mangipaay ti PDAF iti dakkel a gundaway iti korupsion iti gobierno, nabayagen a maar-aramat daytoy a kas instrumento ti panagtalinaed dagiti kaamaan dagiti politiko iti bilegda iti politika kadagiti masakupanda a lugar. Masansan nga aramatenda ti pork barrel a pangbangon kadagiti multi-purpose a pasdek, kalsada, rangtay, ken pasilidad ti edukasion. No kasano ti kadakkel ti mailatang a pondo iti proyekto, kasta met ti kadakkel ti makittabda a kickback; sadanto pay la iparang ditoy dagiti naganda kadagiti parupa ti pasdek, wenno kadagiti tarpaulin ken billboard kadagiti nabangon a proyekto a kas man naggapu a mismo iti bolsada, a saan ket a naggapu iti gobierno—wenno iti buis dagiti umili.Ti rigatna pay, masansan a dagiti laeng baluarte, wenno lugar nga iturayan dagiti kakabagianda a politiko, ti pakaipatakderan dagitoy a proyekto tapno nasigsigurado a maawidda latta ti botos dagi[...]



STORM SURGE, ANIA DAYTOY?

2013-12-23T05:36:01.740-08:00

NO narungsot ti panawen, masansan a ramenna ti dakkel a didigra nangruna no kabuyogna ti kasla maibuyat a tudo, a kas iti Bagyo Ondoy iti Luzon idi 2009; wenno ibungana ti flash flood wenno panagsabet ti panagatab ti baybay ken ti danum nga aggapu kadagiti bambantay a kas iti Bagyo Uring iti Ormoc, Leyte idi 1991.Kabuyog latta met ti dawel ti napegges nga angin. Ta marukod ti kinapigsa ti bagyo iti angin a mangbasnut iti masakupanna a lugar. No lumbes iti 241 a kilometro (wenno 150 a milia) iti kada oras makunan a supertyphoon daytoy. Ti kaudian a supertyphoon a ni Yolanda (international name: Haiyan) a nangbasnot iti dakkel a paset ti Kabisayaan, sumagmamano a paset ti Bikol, Mindanao ken Abagatan a Luzon idi Nobiembre 8, immabot iti 235 kph ti kapeggesna ken 275 kph ti pugsona. Daytoyen ti ibagbagada a karurungsotanen a supertyphoon iti pagilian, ken kapipigsaan a limmasat iti Daga iti sibubukel a pakasaritaan ti lubong.Karaman pay ti narungsot a panawen ti panagdawel ken panagdinakkel ti baybay. Aw-awaganda pay daytoy iti “storm surge,” wenno ti panangduprak ti baybay babaen ti napigsa nga angin kadagiti lugar iti asideg ti baybay. No naatab ti baybay, dakdakkel ti isayyona a danum, isu a nadeldelikado daytoy.Saan a tsunami ti napasamak iti Leyte a kas ti imbaga ti maysa a reporter. Nupay agpada dagitoy nga addaan iti higante a dalluyon a dumuprak kadagiti lugar iti igid ti baybay, agtaud ti tsunami iti panaggaraw ti uneg ti daga, mabalin a gapu iti bulkan (volcanic movement) wenno ginggined. Idinto a ti storm surge, agtaud iti napigsa nga angin a mangdalapus iti rabaw ti taaw wenno baybay.Kinapudnona, saan unay a maar-aramat ti storm surge kadagiti napalpalabas a panagireport iti media kadagiti limmabas metten a narungsot a dawel iti pagilian. Masansan a pangpalagip laeng ti PAGASA ti storm surge kadagiti agpanggep nga aglayag iti baybay no umay ti bagyona. Immuna a nangngeg tayo ti makadadael nga storm surge idi binasnotan ti Bagyo Pedring ti Metro Manila idi Septiembre 2011 a nakakitaan dagiti taga-Manila iti umabot iti 20 a kadapan a dalluyon manipud iti Manila Bay a nangdadael ti sea wall iti Roxas Boulevard ken nakalayusan ti paset ti Siudad agingga iti Taft Avenue.No ar-arigen, kapareho laeng ti kangato ti storm surge iti Manila ti napasamak iti Siudad ti Tacloban. Segun kadagiti report, umabot iti agingga iti uppat a metro ti dalluyon idi limmasat Yolanda iti lugar. Ngem gapu iti kapigsa ti angin a nangisayyo ti danum iti siudad, kayarigan daytoy ti tsunami, a kas panangiladawan dagiti reporter, a nanglapunos iti daga, ken gapu ta kaaduanna kadagiti balbalay ditoy iti naaramid iti saan met a natibker a materiales, nangipaay ngarud daytoy iti nasaknap a pannakadadael dagiti sanikua ken pannakapukaw ti adu a biag.Segun iti Hurricane National Center a nakabase iti Florida, USA, masansan a ti storm surge ti pakaigapgapuan ti pannakapukaw ti adu a biag ken pannakadadael dagiti sanikua babaen laeng ti sumagmamano a kanito. Ngem depende met daytoy iti adu a banag a kas koma iti kapigsa ti angin, ti direksion ti bagyo, lawa ken sukog ti igid ti baybay (coastline), ken dagiti klase iti impraestrutura a kas koma kadagiti pantalan, kalsada, ken balay iti igid ti baybay.Kasla ngarud kadawel daytoy ti maysa a tsunami a kas iti napasamak iti Tacloban. Tinuang ni Yolanda ti arigna amin a nakatakder a pasdek, kaykayo, balbalay, ken uray pay dagiti barko, bangka ken dagiti dadakkel a trak. Idinto nga awan met ti ania a tudona nga insangpet ni Yolanda no maidilig kadagiti napalpalabas a narungsot a bagyo iti pagilian.Agpayso a naisaganaan ti[...]



KASANO MET TI PANNAKAARAMAT TI PONDO TI BARANGAY?

2013-11-06T14:09:49.980-08:00

NAPASAMAK ti eleksion ti barangay itoy a panawen a mapagpapatangan ti nabara nga isyu iti korupsion a pinarnuay ti kontrobersia iti pannakaaramat ti Priority Development Assistance Fund (PDAF wenno pork barrel) ti Kongreso, ken ti Malampaya Fund ken Development Acceleration Program (DAP) iti biang met ti ehekutibo.Nangipaay ngarud ti eleksion iti gundaway kadagiti umili a maum-uma unayen iti isyu ti korupsion a mangtaming met iti pakaseknanda iti politika ti barangay. Ta no kayatda met la ti panagbalbaliw iti panangituray iti gobierno, nasayaat no irubuatda daytoy iti kababassitan a yunit ti lokal a gobierno.Nalpasen ti eleksion, ket mabatitayo a mangnamnama a sapay koma ta adu kadagiti nabotosan ita ti mangakem a nasayaat kadagiti pagrebbenganda. Ket no bilang ta dagiti met laeng dati a barangay chairman nga awan ti maar-aramidanda ti nailayon manen, wenno dagiti nangabak ket dagiti kagaawad a ti laeng agpirma iti resolusion ti barangay nga awan ti panangbiangda wenno ammoda, wenno agpirma iti payroll ti ar-aramidenda, wenno dagiti opisial nga awan ti ammoda iti panagiggem iti pondo wenno ti laeng bagbagida ti pampanunotenda, wenno dagiti opisial nga agparparang a proxy laeng gayam dagitoy ti nabilbileg nga opisial para iti eleksion inton 2016, ay, ket ti bagbagitayo, a, ti pabasolentayo ta apay nga isuda ti impuestotayo.Ngem, ala, nalpasen ti amin ket ti ti maaramidantayo ita, isu ti panangsiputtayo no kasano nga aramaten dagiti opisial ti barangay dagiti pondo ti barangay, partikular ditoy ti internal revenue allotment (IRA), wenno ti pondo nga agtaud iti masingir ti nasional a gobierno nga internal revenue taxes iti makatawen. Daytoy ngamin ti makunkuna a pork barrel dagiti barangay ta nayawat ngamin kadagiti opisial ti barangay ti diskresion no kasano a maigastos dagitoy.Malaksid iti bingay iti IRA, aggapu pay ti pondo ti barangay iti real property tax (RPT) wenno dagiti masingir kadagiti sanikua a sakupen ti barangay, a karaman metten ditoy dagiti masingir a buis a kas sagudayen ti linteg (kas koma iti tobacco excise tax, buis manipud iti pannakaaramat kadagiti natural a rekursos, ken value-added taxes) ken iti bukodna a panangbirok iti mapastrekan a pondo (kas koma iti barangay clearance, bayadan a business permit kadagiti aglaklako, upa kadagiti ramit a kukua ti barangay, ken masingir a bingay iti admission fee kadagiti pagpasiaran iti sakup a lugar).Iti kadagupan dagitoy a pondo ti barangay, 55% ti mapan iti personal services wenno ti sueldo ken honorarium dagiti nabotosan nga opisial ken dagiti madutokan a sekretario, tesorero ken dadduma pay nga opisial. Kayatna a sawen a no nabaknang ti maysa a barangay, met ti sueldo nga awaten dagiti opisialna.Mapan laeng ngarud met a 45% ti mapan iti operasion ken proyekto ti barangay, a mabingay-bingay met a kas iti sumaganad: 20% para iti barangay development fund, 10% para iti pondo ti Sanggunian Kabataan, ken 5% para iti calamity fund.Malaksid iti regular a sueldo, maipaayan pay dagiti opisial kadagiti benepisio a kas koma iti Christmas bonus, insurance coverage, libre a medikal kadagiti para publiko nga ospital, libre a matrikula kadagiti annak dagiti opisial, civil service eligibility, ken prayoridad a madutokan iti ania man a posision ti gobierno no malpas ti terminoda.Ti sigurado a sueldo ken benepisio, pakairamananen ti bileg nga agiggem iti pondo, ti maibagbaga a rason no apay kasta man la unay ti regget ti adu nga agbalin nga opisial ti barangay. Saanen a nakakaskasdaaw no adda dagiti maibuis latta a biag, ken mariribuk a pamilia ken komunidad, iti laks[...]



DIASKE NGA SK?

2013-10-31T20:28:22.952-07:00

NO agbataytayo iti Akta Republika (RA) Blg. 10632 a pinirmaan ni Presidente Benigno “Noynoy” Aquino III idi Oktubre 3, masuspende laeng ti operasion ti Sangguniang Kabataan (SK) agingga iti sumaruno nga eleksion a maisayangkatto ania man nga aldaw manipud iti Oktubre 28, 2014 agingga iti Pebrero 23, 2015. Awan ngarud ti mapasamak nga eleksion ita a bulan a kas kiniddaw ti Commission on Elections (Comelec) para kadagiti baro nga opisial ti SK.Gapu ta saan a palubosan ti linteg ti hold-over policy, wenno panangiggem koma pay laeng dagiti natugaw nga opisial ti SK iti turay agingga nga awan ti mabutosan a mangsukat kadakuada, kas kadawyan a mapaspasamak iti dadduma a posision ti gobierno, awanto ngaruden ti makunkuna nga SK apaman nga agpaso ti termino dagiti agdama nga opisial inton Nobiembre 30 agingga a saan a maangay ti sumaruno nga eleksion iti SK.Awanto metten dagiti ex-officio a kameng ti SK kadagiti maseknan a konseho (sangguniang barangay, sangguniang bayan, sangguniang panlungsod wenno sangguniang panlalawigan), segun pay dayta iti linteg.Agingga nga awan pay ti baro nga opisial, iggaman pay laeng ngarud ti konseho ti barangay ti pondo ti SK (wenno ti 10 a porsiento iti internal revenue allotment ti barangay a nailatang para kadagiti agtutubo), ngem rumbeng a maaramat laeng ti pondo iti youth development program ti barangay. Mapan a 42,000 a posision ti SK chairperson ken 300,000 a posision kadagiti SK councilor ti mabutosan koma a kagiddan dagiti opisial ti barangay.Gapu ngarud iti pannakaitantan ti eleksion, manamnama a makainut ti gobierno iti P100-milion wenno nasursurok pay, segun ti maysa nga opisial ti Comelec (wenno umabot iti P1.1-bilion maibatay met iti maysa a report). Isu pay kano dayta a mainutda a pondo nga usarenda a pagaramid kadagiti klasrum, kalsada, rangtay ken kapadana nga impraestruktura.“Breeding Ground” ti Dinastia ti Politika ken Korupsion?Segun ken ni Senador Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr., kiniddawna met ti suspension ti eleksion ti SK ta agpannuray koma daytoy iti reporma iti sistema ti pannakaipakat ti SK a pangpanggepen ti Kongreso a sukogen, iti kasta mapabileg ti konseho dagiti agtutubo ken maiwalin ti agdama a pakauy-uyawan ti SK nga awan metten kano ti serserbina.Kinapudnona, napintas ti panggep ti SK: ti panagpaayna a kas pagsanayan dagiti agtutubo  mangiggep iti panagiggem iti turay, ta isuda ngarud ti agbalinto met a lider ti pagilian iti masakbayan. Ngem kas kadagiti adu metten a panggep ti panangituray, simiasi daytoy ngem iti orihinal panggepna, ta ad-adda metten a nagbalin a pagadalan dagiti ubbing nga agibolsa iti pondo, ken maaramat iti bukod nga interes dagiti natataengan a politiko ken kaamaanda.Segun ngarud ken ni Comelec Commissioner Lucenito Tagle, nagbalinen ti SK a “breeding ground” wenno pangrugian iti dinastia ti politika ken korupsion.Agpayso met. Padasenyo a padalanan dagiti nagnagan dagiti situtugaw nga SK chairman, nangnangruna dagiti SK federation ket matakuatanyo a kaaduanna kadagitoy dagiti annak met laeng dagiti nakatugaw a politiko wenno nabileg a kaamaan. Masansan ngarud a maaramat laeng ti SK a pangpabileg ti maysa a kaamaan dagiti politiko iti panagturayna ken mangpataginayon metten iti dayta a bileg gapu iti kaadda dagiti ubing a patanorda.Saan ngarud a nakaskasdaaw ta uray iti napasamak a panagrehistro dagiti botante iti SK idi Hulio, kaaduanna dagitoy, segun iti Comelec, dagiti binunag met laeng dagiti politiko nga addaan iti anak wenno kabagian nga agngayangay iti eleksion no natuloy k[...]



Miss World 2013 Megan Lynne Young: SAAN A FILIPINO?

2013-10-17T00:44:37.525-07:00

KAMAUDIANANNA, adda met laengen Filipina a nabalangatan a Miss World iti koronasion a naangay iti Bali, Indonesia idi Septiembre 28. Isu dayta ni Megan Lynne Young, ti agtawen iti 23 nga aktres ken tubo iti Siudad ti Olongapo.Dagiti aldaw sakbay ti koronasion, tumaptapaw ti kayaw ken kinapintas ni Megan kadagiti 127 a dayag a mangibagi kadagiti bukodda a pagilian. Uray iti kaudian a rikus ti pasalip a nangpilianda kadagiti sumrek iti Top 10, ni Megan ti kangangatuan iti puesto. Inyawid pay ni Megan ti titulo a Top Model, a katukad ti Best in Swimsuit nga inikkatda iti pasken tapno saan nga umingar dagiti konserbatibo a Muslim iti Indonesia.Napalalo ti ragsak dagiti kailiantayo ta sakbay ti gapuanan ni Megan, ti laengen asul a korona iti pasalip ti di pay nagunggun-od ti asino man a Filipina iti uneg ti 63 a tawen ti Miss World. Agingga iti first runner-up laeng met ti nayawid idi da Evangeline Pascual (1973) ken Gwendoline Ruais (2011).  Sakbayna, naminduan a nangabak ti Filipinas iti Miss Universe, namimpat iti Miss International, ken sagpaminsan iti Miss Earth ken iti Miss Supranatural (daytoy met laeng a tawen a nangabak). Iti ngarud panangabak ni Megan ti mangibaga a kasla nag-grand slam metten ti pagiliantayo iti amin a pasalip iti kinapintas iti lubong.Napalalo ti panangidirdir-itayo a maysa a Filipina a kadaraan ti agdama a mangitandudo iti kinapintas ti maysa a babai iti sangalubongan. Awan dumana man iti panangidirdir-itayo kadagiti balligi ni Manny Pacquiao iti boksing iti napaut met a tawen. Uray pay nayanak ni Megan iti America, ditoy met a nagbasa manipud idi agtawen iti 10 agingga ita a panagbalasangna. Filipino nga awan duadua. Kas ken ni Pacquiao.“US-born”Ngem no basaentayo dagiti damdamag kadagiti sumagmamano a news website iti koronasion ni Megan a Miss World, nakakapet latta ti panangiladawanda kenkuana a “US-born” wenno nayanak iti Estados Unidos, a dimmakkel laeng iti Filipinas. Pudno met ta Amerikano ti amana ken agpayso a nayanak ni Megan iti Virginia, USA; ngem iti dida panangdakamat a maysa a puro a Filipino ti tubo-iti-Olongapo nga inana, kasla agparparang latta ngarud nga Amerikana ni Megan. Ken iparipirip metten kadagitoy a damag a no saan a gapu iti darana a Puraw wenno Lumaud, saantayo pay a nasukdal ti kangangatuan a pammadayaw iti Miss World. A kasla ibagbagada metten nga awan ti kasta a kinapintas ken kinapusaksak ti puro a Filipina.Kasla ngarud bumingbingay met dagiti Amerikano iti dayaw nga impaay ni Megan kadagiti Filipino. Wen, ta kastoy ti tema ti ibagbaga dagiti nagkomento nga awan la ti panamatida iti kababaelan dagiti Filipino. Adda pay dagiti nangibaga nga awan met kano ti makitada a langa ti Filipino ken ni Megan. Kasla agkurang pay kadakuada ti panag-Tagalog ni Megan a nagyaman kadagiti kakailianna kalpasan ti pannakabalangatna. Ken kadaksan ditoy,  adda pay timpuar nga “haters” ni Megan, partikular ti maysa a Facebook account a nangibagbaga a maysa a kasambahay (“maid”) laeng ti nangabak a Miss World, ta iti panangipagarup ngata ti nagiposte iti kasta, kasambahay wenno domestic helper amin a babbai manipud iti Filipinas. Pagsayaatanna, saan a pinalabes dagiti kadaraantayo a Filipino iti cyberspace dagiti kakastoy a panangpadpadakesda ken ni Megan ken iti pulitayo. Dagitoy ti nangpelpel met laeng kadagiti forum site kadagiti nasao a website babaen dagiti komentoda a mangsalaknib iti dayawtayo a Filipino ken mangsupalpal metten kadagiti “racist” wenno dagiti tattao a dida ikabkabilanga[...]



DIOS TI AGNGINA, SIR KEN MA’AM!

2013-09-30T17:28:24.797-07:00

“SAY Thank You to our Teachers.”  Dayta man ti naisurat iti maysa nga opisial a poster ti Department of Education (DepEd) a mangital-o iti National Teachers’ Month babaen ti slogan a “My Teacher, My Hero.Nakaladawan ditoy, babaen ti “graceful lines” ti maysa nga ubing bayat ti panangisursuro kenkuana ti titserna nga agbasa—a no siraratem a nalaing, makitam ditoy ti sukog-puso.Babaen ti Proclamation No. 242 a pinirmaan ni Presidente Benigno “Noynoy” Aquino III idi 2011, naideklara dagiti aldaw manipud iti Septiembre 5 agingga iti Oktubre 5 iti kada tawen a kas National Teachers’ Month. Daytoy ti maysa a napanunot ti gobierno a nasamay a wagas a pangbigbig kadagiti gapuanan dagiti mangisursuro, a maibilbilang pay a bannuar, gapu iti dakkel a maitultulongda a mangtarabay kadagiti ubbing para iti masakbayan ti pagilian.Iti kaudian a listaan ti DepEd, mapan a 583,812 ti mangisursuro, kadakkelan a porsiento ditoy (84.35%) dagiti babbai, kadagiti publiko a pagadalan iti entero a pagilian. Saan a nairaman iti bilang dagiti prinsipal ken dadduma pay nga agserserbi nga administrador iti pagadalan.Natural laeng a ti DepEd ti kangrunaan nga ahensia a mangilunglungalong iti parambak, nga idauluan ita ni Education Secretary Armin Luistro, a maysa met a mararaem a mangisursuro. Nangiruaren ti ahensia kadagiti annuroten ti selebrasion nga agtunged inton Oktubre 5 babaen ti maysa a naisangsangayan a programa ti World Teachers’ Day iti PhilSports Arena iti Siudad ti Pasig.Sigurado la ketdi nga adu kadatayo ti makalaglagip latta met kadagiti ipangpangrunatayo a mangisursuro. No awanda, wenno saan a nagpakita dagitoy kadagiti klasrumtayo, awantayo met ngata iti agdama a kasasaadtayo iti biag.Iti biangko, ti panagisuro ti nangbukel iti dakkel a pasetna ti panagbiagko. Maysa a mangisursuro ni tatangko, kasta met ti dua kadagiti kakabsatko; lisensiado a mangisursuro ti maysa pay ngem kinaykayatna ti sumrek iti sabali a pagobraan. Nangisuroak met iti agpagbiit iti maysa a pribado a sekundaria.Adu met dagiti titserko a pagyamyamanak iti dakkel iti agduduma a rason, a kas koma kada Mrs. Cresencia Javier a maestrak iti Grado Singko nga immuna a nanginspirar kaniak nga agsurat, agyamanak kadagiti napipintas a komentona kadagiti gapuanak iti theme writing-mi; Ms. Asuncion Vegara a maestrak iti Grado Sais a nangimula iti panunotko ti kinapateg ti language proficiency a kas armas iti panagballigi iti nangatngato a tukad iti edukasion; Ms. Cecilia Cabanada nga adviser-ko iti Maikatlo a Tukad wenno panawen ti panangrugik nga agbaliodong iti eskuela ta isu man laeng ti nakadlaw nga adda parikutko kadagidi a panawen (nagdakkel a banag ti panangsaludsona kaniak dayta iti naminsan a pinagbatinak iti klasrum); ken Ms Ederlina Sison, ti estrikto a baket a maestrak iti English ken Phonetics iti kolehio, ngem nagbalin a nadekket a gayyemko idi naduktalanna a naayatak met nga agbasa kadagiti klasiko a nobela.Ngem kadagiti amin a nagbalin a titserko, naisabsabali ni Mr. Marcelino Sora ta nasobsobra pay ngem maysa a mangisursuro ti pangibilangak kenkuana, a nangrugi amin iti panagbasak iti Narvacan National Central High School (NNCHS) iti ilimi a Narvacan, Ilocos Sur. Maestrok isuna iti Social Studies, commandant-mi iti Citizens Army Training (nagpaay a First Lieutenant iti Philippine Army sakbay a nagpa-revert wenno nagsubli iti biag a sibilian a nangigapuananna metten a nangisuro iti high school), ken kangrunaanna, isu ti mentorko iti campus jour[...]



AWAN KOMA TI ILIMLIMED TI GOBIERNO

2013-09-19T08:21:47.447-07:00

NATIBONG man ita ti panangkidkiddawda iti reporma iti pannakaaramat ti pondo ti gobierno, kalpasan ti dakkel a kontrobersia a pinarnuay ti pork barrel scam.Napintas ngarud a pangrugian ti pannakawaswasen ti pork barrel a kas iti napagkaykaysaan dagiti senador nga aramiden manipud inton umay a tawen, ken isu met laeng ti panggep ti resolusion a mapirpirmaan ita iti Kamara.Panggep met ti Malakanyang ti agipakat iti nabilbileg a mekanismo tapno mabantayan ti pannakaibunong dagiti pondo kadagiti ahensia nga agisayangkat iti proyekto a pagsayaatan dagiti umili. Kuna pay ni Presidente Noynoy Aquino nga agbalin laeng a nasamay ti sistema no makikaykaysa ken makiraman dagiti umili. Kasapulan ngarud a mairuar a sibubukel dagiti impormasion; iti kasta, masirip ken maawatan a nasayaat tunggal umili no ania ti mapaspasamak iti gobiernotayo.Saan ngarud a nagpaudi dagiti supporter ti freedom of information (FOI) bill a mangal-allukoy ita kadagiti lehislador nga anamonganda koman ti gakat a nabayagen a matamtaming iti Kongreso. Ta no kayat met laeng ti administrasion ti reporma, daytoy ti sungbat ti transparency wenno ti nalawag ken napudno a pannakitransaksion ti gobierno, ken accountability wenno ti panangipakat dagiti agtuturay ti pagrebbenganda nga agserbi laeng kadagiti umili.Maipalagip nga iti napalabas a Kongreso, saan a naanamongan ti gakat iti Kamara iti laksid ti pannakaaprobar ti bersion daytoy iti Senado. Adda pay met idi uppat a bulan koma a tamingenda daytoy sakbay a nagserra ti session dagiti kongresista para iti mid-term election, ngem awan met nagudilanda ta irasrasonda ti kaawan ti korum wenno umdas a bilang dagiti diputado nga agbotos wenno mangtaming iti gakat. Iti dayta nga inaramid ti Kamara, saanda a mapabasol dagiti umili no kunada a saan ngamin a prioridad idi daytoy ti administrasion.Kalpasan ti eleksion ken panangrugi ti baro a Kongreso, naidatag manen iti Senado ti gakat babaen kada senador Teofisto Guingona III, Loren Legarda ken Alan Cayetano. Nangaramid metten ni Senador Grace Poe, chair ti Senate committee on public information, iti maysa a resolusion tapno marugianen ti napasnek a patangan a mainaig iti gakat.Iti biang ti Kamara, maysa ketdi a people’s version ti gakat ti immuna a naidatag ditoy babaen ti grupo a Right to Know Right Now! Coalition. Saan a kameng ti Kamara no di ket dagiti maseknan nga umili ti nangidatag iti gakat babaen ti indirect initiative a kas sagudayen ti Seksion 11 ti Akta Republika Blg. 6735. Saan ngaminen a mauray ti grupo dagiti kongresista a mangirugi iti addang; total, palubosan kano met ti linteg ti impakatda a wagas. Mataming ngamin a kas ordinario a gakat ti maysa a kameng ti Kongreso ti inisiatibo nga idatag dagiti umili; kayatna a sawen, aglasat met daytoy a kas iti kadawyan a proseso ti panagaramid iti linteg.No adda FOI law ti pagilian, nabileg koma ti pannakiraman dagiti maseknan nga umili, partikular iti pannakarepaso dagiti datos nga iggem ita ti Department of Budget and Management (DBM) ken Commission on Audit tapno mapalutpot a nasayaat dagiti mapagduaduaan a pannakaaramat ti pork barrel dagiti sumagmamano a kameng ti Kongreso. Ken no idi pay laeng addaan koman dagiti umili iti gundaway a mangsipsiput iti pannakaaramat ti pork barrel dagiti pannakabagida iti Kongreso, saan koma a naiturong ti pondo iti bolsa dagiti mananggundaway a non-government organization (NGO) ken dagiti kakumplotda nga opisial.Kangrunaan ngamin a panggep ti FOI ti mangpa[...]



ANIA, ADDA DAGITI PADI A NAIRAMAN ITI PORK BARREL SCAM?

2013-09-05T23:09:23.089-07:00

IDI inruar ti ABS-CBN ti report a sumagmamano a padi ti mairanranud kadagiti kuestionable a kompania a nakakimaran ni Janet Lim-Napoles iti aglaplapusanan a kinabaknangna, naukag manen ti patangan iti pagpatinggaan ti karbengan dagiti papadi nga agdawat wenno agawat iti tulong pinansial ken donasion.Ni Napoles ti akinkukua iti JLN Corporation ken dadduma pay a bogus a nongovernment organization (NGO) a target ita ti naiget a panagpalutpot ti Department of Justice mainaig iti P10-bilion a pork barrel scam.Segun iti report ni Chiara Zambrano, agaw-awat kano ni Msgr. Josefino S. Ramirez, dati a rector ti simbaan iti Quiapo, kadagiti tseke manipud iti JLN Corporation, nga umabot iti P150,000 iti tunggal bulan. Segun dayta iti joint affidavit nga indatag iti NBI dagiti whistleblower a pakairamanan ni Benhur Luy a dati a partner ni Napoles. Ni Ramirez ti mangimatmaton iti foundation a binangon ni Napoles a naipanagan ken daydi Magdalena Luy Lim nga ina ni Napoles.Maysa pay a padi, ni Msgr. Peter Lavin ti Alagad ni Maria House of Formation, ti maysa kadagiti nakarehistro a direktor ti JLN Corporation. Timpuar kadagiti imbestigasion ti National Bureau of Investigation (NBI) nga agaw-awat ti Alagad ni Maria Foundation iti regular a tseke manipud ken ni Napoles.  Nadillaw ngarud ti panagpaay da Msgr. Ramirez ken Msgr. Lavin a kas kangrunaan a saksi ni Napoles tapno mapaglibakanna ti kaso a serious illegal detention nga indatag kontra kenkuana ni Luy. Adda la ketdi interes dagitoy a padi iti kaso ta nairanranudda met gayam iti operasion ti JLN. Gapu iti daytoy a kaso nga imbilin ti korte ti pannakaaresto ni Napoles. Ngem saanen a nagpakpakita pay ni Napoles manipud naawat ti abogadona ti warrant of arrest.Ipaspasaw idi ni Napoles iti maysa nga interbiu a napigsa ti ebidensiana nga awan ti basolna ta mismo a dagiti papadi ti mangipaneknek kano iti dayta. Ngem apay a kasapulanna ngarud ti aglemmeng?Uray Illegal ti Pagtaudan ti Donasion?Linawlawagan ti Archdiocese of Manila nga iti ania man a pannakiraman ni Msgr. Ramirez iti foundation ni Napoles nga agisayangkat iti proyekto ti Simbaan, agtaud laeng iti personal nga apostolada ti padi; ngarud, awan ti opisial a pannakibiang ditoy ti sibubukel nga arsobispado.Nagsurat metten ni Ramirez iti superiorna mainaig iti report. Ngem nupay linawlawaganna no kasano a nairaman iti foundation ni Napoles, dina met inlibak nga adda naaw-awatna a parabur manipud iti JLN a kas nadakamat iti report.   Kadagiti napalpalabas, nadillaw metten ti panagaw-awat dagiti papadi iti donasion manipud iti mapagduduaan wenno dakes ti nagtaudanna a gatad, kas koma iti aggapu iti illegal a sugal a kas iti jueteng. Iti maysa a panagdengngeg iti Kamara idi 2004 mainaig iti hueteng, nadakamat ti abogado ti Catholic Bishops’ Conference of the Philippines (CBCP) nga agaw-awat ti donasion ti Simbaan iti sadino man a pagtaudanna, legal man wenno illegal.Ngem kuna ti dati a sekretario ti Department of Justice (DOJ) a mabalin a makasuan dagiti papadi no maduktalan nga aggapu iti illegal a sugal wenno mapaneknekan a gambling lord ti naggapuan ti donasion nga awatenda, maibatay dayta iti paglintegan a makasuan iti kaso a kriminal ti asino man a mairanud wenno agganar iti illegal nga aramid.Nakaro idi nga inuy-uyawda ti Simbaan gapu ta iti laksid ti nalaus a parikut iti korupsion ken kinakurapay iti pagilian a rason ti kaawanen panagtalek dagiti umili iti gobierno, s[...]